Моряков Леонид Владимирович: другие произведения.

Ч

Журнал "Самиздат": [Регистрация] [Найти] [Рейтинги] [Обсуждения] [Новинки] [Обзоры] [Помощь]
Peклaмa:
Конкурс 'Мир боевых искусств.Wuxia' Переводы на Amazon
Конкурсы романов на Author.Today

Зимние Конкурсы на ПродаМан
Получи деньги за своё произведение здесь
Peклaмa
 Ваша оценка:

  ЧАБАТАРЭВІЧ Віктар [1906, мяст. Новы Свержань Мінскага пав., цяпер Стаўбцоўскі р-н Мінскай вобл. - 7.10.1963, Нью-Йорк, ЗША], бел. паліт. і вайсковы дзеяч, педагог. Скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. Працаваў настаўнікам у літоўскай вёсцы на поўначы Віленшчыны, пасля - у польскай школе ў зах. Польшчы. Дасылаў свае карэспандэнцыі ў віленскія выданні 'Беларуская крыніца' і 'Шлях моладзі'. Летам 1941 па польскім даносе арыштоўѓваўся немцамі. Пазней працаваў у Генеральным школьным інспектараце. Разам з Вінцэнтам Гадлеўскім арганізоўвае антынямецкае падполле. У 1944 - капітан Беларускай Краёвай Абароны, камандзір афіцэрскай школы БКА ў Мінску. На эміграцыі - актыўны дзеяч прабэцээраўскага кірунку, жыў у ЗША. Супрацоўнічаў з газ. 'Беларуская трыбуна'. Рэпрэзентаваў бел. эміграцыю ў сусветных антыкамуністычных арганізацыях.
  Літ.: М.Ш. [Мікола Шчорс]. Над святою магілаю // Беларуская думка. 1964, ? 6; Вяртаньне БНП.
  
  ЧАБОР Янка [сапр.: Патаповіч Іван Сцяпанавіч; 29.6(11.7).1911, в. Рачканы Слуцкага пав. Мінскай губ., цяпер Ляхавіцкі р-н Брэсцкай вобл. - 1943 ?, ГУЛАГ], паэт, публіцыст, удзельнік нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў Зах. Беларусі. У 1931 скончыў Віленскую беларускую гімназію; вучыўся ў Віленскім ун-це. Першыя свае вершы змясціў у 1928 у рукапісным часопісе падпольнай камсамольскай групы Віленскай беларускай гімназіі 'Васілёк' (? 1). У 1931 апублікаваў 'Адкрыты ліст' з заклікам да зах.-бел. пісьменнікаў аб'ѓяднацца ў адзіную пісьменніцкую арганізацыю. Адзін са стваральнікаў Літаратурнага фронту сялянска-рабочых пісьменнікаў Зах. Беларусі. 10.12.1933 на з'ездзе пісьменнікаў абраны рэдактарам-выдаўцом час. 'Літаратурная старонка', які стаў друкаваным органам Літаратурнага фронту. Першы нумар часопіса выйшаў з друку 25.1.1934 і адразу быў канфіскаваны ўладамі. Ч. быў асуджаны на 5 гадоў пазбаўлення волі. Выйшаў з турмы ў вер. 1936 па амністыі. Заняўся арганізацыяй кааператываў у вёсках сваёй ваколіцы. У 1939 браў удзел у арганізацыі работы першых савецкіх устаноў у Зах. Беларусі. Арыштаваны ў 1939 [?]. Мяркуецца, што загінуў у лагеры.
  Тв.: Заклік; Гэй, арліная мая сіла: [Вершы] // Літаратурная старонка. 1934, 25 студз.; Заклік; 'Гэй, арліная мая сіла...': [Вершы] // Сцягі і паходні. Мн., 1965.
  Літ.: Палітычны працэс 'Беларускай газеты' і 'Асвы' // Наша воля. 1936, 12 крас.; Міско Я. Хлопец з вёскі Рачканы // Міско Я. Маё маўклівае сэрца. Мн., 1983; БП, т. 6.
  
  ЧАРВЯКОЎ Аляксандр Рыгоравіч [8.3.1892, мяст. Дукора Ігуменскага пав. Мінскай губ., цяпер вёска Пухавіцкага р-на Мінскай вобл. - 16.6.1937, Мінск], паліт. дзеяч, публіцыст. У 1915 скончыў Віленскі настаўніцкі інстытут. Мабілізаваны ў армію. У 1917 адзін з арганізатараў і кіраўнікоў Беларускай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі. Удзельнік 1-га Усебеларускага з'езда 1917. У лют. - маі 1918 камісар Беларускага нацыянальнага камісарыята. 1.1.1919 як член Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада быў у ліку тых, хто падпісаў Маніфест пра абвяшчэнне БССР. У 1919 камісар асветы БССР, нам. наркама асветы Літоўска-Беларускай ССР. У 1920 начальнік аддзела РВС Зах. фронту, старшыня Мінскага губернскага ВРК, ВРК БССР. У 1920-24 старшыня ЦВК і СНК БССР, з 1922 адзін са старшыняў ЦВК СССР, з 1924 старшыня ЦВК БССР. Член ЦБ у 1920-24 і ЦК КП(б)Б з 1924, член ЦВК БССР у 1919 і 1920-37. Быў абвінавачаны ў антысавецкай дзейнасці. У час работы XVI з'езда КП(б)Б скончыў жыццё самагубствам. Рэѓабілітаваны ў 1957.
  Тв.: За Савецкую Беларусь. Мн., 1927; ...Я ніколі не быў ворагам: Выбраныя артыкулы і прамовы; Успаміны сучаснікаў. Мн., 1992.
  Літ.: Якутов В. А.Г.Червяков: Страницы биографии. Мн., 1978; Яго ж. Александр Червяков: Документальная повесть. Мн., 1986.
  
  ЧАРЖЫНСКІ Уладзіслаў Вікенцьевіч [псеўданімы: Уладзіслаў Дзяржынскі; Улідзе; май 1897, в. Старакаменная Сакольскага пав. Гродзенскай губ., цяпер Падляшскае ваяв., Польшча - 2.4.1974, Казань], крытык, літаратуразнавец. Вучыўся ў Гродзенскай гімназіі, пасля яе эвакуацыі перавёўся ў Мінскую гімназію, якую скончыў у 1918. У 1918-19 даваў прыватныя ўрокі ў мяст. Крайск і Пасадзец на Лагойшчыне. У 1925 скончыў этнолага-лінгвістычнае аддзяленне БДУ. Вучобу сумяшчаў з выкладчыцкай дзейнасцю на рабфаку (1922-24). З 1922 пачаў выступаць з крытычнымі і літаратуразнаўчымі артыкуламі ў бел. друку. У 1925 супрацоўнік час. 'Полымя'. Працаваў у Інбелкульце і БелАН; адначасова выкладаў у Камуністычным ун-це Беларусі. Арыштаваны ДПУ БССР 28.6.1930 па справе 'Саюза вызвалення Беларусі'. Па пастанове Калегіі АДПУ СССР ад 10.4.1931 высланы ў Казань тэрмінам на 5 гадоў. Застаўся жыць у Казані. Працаваў там выкладчыкам у розных ВНУ. Пасля арышту і высылкі адышоў ад літаратурнай дзейнасці. Рэабілітаваны 10.6.1988.
  Тв.: Выпісы з беларускае літаратуры ХІХ і ХХ ст. з далучэннем уводных і крытычных артыкулаў... Мн., 1926; Да пытання аб псіхалагічным стылі нашаніўскай паэзіі. Мн., 1928; Янка Купала ў крытыцы нашаніўскіх сучаснікаў // Янка Купала ў літаратурнай крытыцы. Мн., 1928.
  Літ.: Возвращенные имена; БП, т. 2.
  
  ЧАРНЕНКАЎ Антон Іванавіч [1902, в. Іоны Мсціслаўскага пав. Магілёўскай губ., цяпер Мсціслаўскі р-н Магілёўскай вобл. - 4.2.1943], біёлаг. Кандыдат біялагічных навук. З 1931 працаваў старшым навуковым супрацоўнікам у Батанічным садзе БелАН. Арыштаваны 31.7.1938. Пастановай Асобай нарады пры НКВД СССР ад 9.2.1940 прыгавораны да 3 гадоў лагераў. Вызвалены 11.7.1942. Мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Загінуў на фронце. Рэабілітаваны 2.4.1957.
  Літ.: Возвращенные имена.
  
  ЧАРНЕЦКІ Мікола Антонавіч [22.5.1899, в. Малыя Азяраны Ваўкавыскага пав. Гродзенскай губ., цяпер Ваўкавыскі р-н Гродзенскай вобл. - 19.1.1944, Беласточчына], публіцыст, педагог, паліт. дзеяч. Паходзіў з сялянскай сям'і. У 1918 скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю. Да 1921 знаходзіўся ў бежанстве ў Расіі, дзе загінула ўся яго сям'я. З 1923 вучыўся ў Празе, скончыў Пражскі ун-т са ступенню доктара філасофіі (1929). Член Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, у 1923-29 уваходзіў у Замежнае бюро БПСР у Празе. У 1929 вярнуўся ў Зах. Беларусь, працаваў настаўнікам бел. гімназіяў у Радашковічах і Клецку. У 1939 сав. улады прызначылі яго дырэктарам школы ў в.Крынкі, з 1940 - кіраўніком асветы Крынскага р-на. Арыштаваны НКВД, уцёк з-пад арышту. Падчас нямецкай акупацыі працаваў у Беларускім нацыянальным каміѓтэце ў Беластоку. Удзельнік бел. нацыянальнага падполля. Па-зверску забіты польскімі тэрарыстамі.
  Літ.: Ёрш С. Мучанік за беларускую ідэю // Ніва. 1996, 10 сак.; Choruży W. Mikolaj Charniecki (1899-1944)//Białoruskie Zeszyty Historyczne. 1998, ?9.
  
  ЧАРНУШЭВІЧ Дзмітрый Сілыч [13.11.1882, мяст. Капыль Слуцкага пав. Мінскай губ., цяпер г. п. Мінскай вобл. - 28.6.1938, Мінск, НКВД], мовазнавец, дзяржаўны дзеяч. З 1917 член РКП(б); працаваў у Слуцкім павятовым выканкаме. У лют. - чэрв. 1918 на падпольнай рабоце на акупаванай тэрыторыі Беларусі. З кастр. 1918 у Маскве, працаваў у Белнацкаме і бел. секцыі РКП(б). У студз. - лют. 1919 член Часовага ўрада ССРБ, народны камісар сацыяльнага забеспячэння. У 1919 член ЦВК Літоўска-Беларускай ССР, член ЦВК БССР. З крас. 1919 на савецкай і партыйнай рабоце ў Мінскім і Смаленскім губкамах. У 1921-31 член ЦВК БССР, у 1924-27 член яго Прэзідыума. З сак. 1924 наркам унутраных спраў БССР, з вер. - сакратар ЦВК БССР. З 1927 старшыня Упраўлення дзяржаўнага страхавання БССР. У пачатку 1930-х г. - нам. дырэктара Інстытута літаратуры, мастацтва і мовы БелАН. У час кампаніі чыстак пазбаўлены адказных пасад; працаваў картатэчнікам Мінскага аддзялення Беларускага ўпраўлення сельскагаспадарчага забеспячэння. Арыштаваны 25.1.1938. Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда ў чэрв. 1938 прыгавораны да расстрэлу. Рэабілітаваны 2.12.1958.
  Літ.: Возвращенные имена.
  
  ЧАРНУШЭВІЧ Нічыпар Тодаравіч [Фёдаравіч, Хведаравіч; 1(14).11.1900, мяст. Капыль Слуцкага пав. Мінскай губ., цяпер г. п. Мінскай вобл. - 18.2.1967, Мінск], паэт, перакладчык, драматург. Паходзіў з сялянскай сям'і; брат пісьменніка М.Хведаровіча. Падчас 1-й сусветнай вайны ў бежанстве ў Калузе. У 1917 вярнуўся на Радзіму; у 1917-20 настаўнічаў у Траянаўскім народным вучылішчы на Капыльшчыне. У 1922-28 вучыўся на сацыяльна-гістарычным аддзяленні педагагічнага ф-та БДУ. Адначасова працаваў у школе малодшага каманднага і паліт. саставу 4-й Смаленскай дывізіі (1922-23), загадчыкам аддзела газ. 'Савецкая Беларусь' (1924-29). Першыя вершы апублікаваў у 1923 у час. 'Полымя'; публікаваўся ў час. 'Маладняк', газ. 'Савецкая Беларусь'. Член літаб'яднання 'Маладняк'. У 1926 разам з М.Модэлем быў рэдактарам друкаванага органа бел. студэнцтва 'Голас студэнта'. З 1929 слухач Вышэйшых навукова-педагагічных курсаў пры 2-м Маскоўскім ун-це. Арыштаваны ДПУ БССР 27.3.1930 па справе 'Саюза вызвалення Беларусі'. 10.4.1931 прыгавораны да 5 гадоў ссылкі ў Вятку. У 1931-35 супрацоўнік газ. 'Вятская правда' (пазней 'Кировская правда'). У жн. 1935 абвінавачанні зняты (канчаткова рэабілітаваны ў 1960). У 1935-41 выкладчык гісторыі ў школах Масквы. У кастр. 1941 эвакуіраваўся ў Цюмень, дзе працаваў загадчыкам аддзела ў рэдакцыі газ. 'Тюменская правда' (публікаваў там свае нарысы, вершы, сатыру). У 1947 вярнуўся ў Мінск. Працаваў начальнікам планавага аддзела Белсельгасзабеспячэння, з 1949 - выкладчык гісторыі Мінскай афіцэрскай школы, з 1952 старшы інжынер трэста папяровай прамысловасці. У розныя гады працаваў у Белдзяржвыдавецтве, на Беларускім радыё. Член СП Беларусі з 1957. Пераѓкладаў на бел. мову творы рускіх, украінскіх, яўрэйскіх паэтаў. Пахаваны на Усх. могілках у Мінску.
  Тв.: Дзіва: Вершы. Мн.,1927; Нясу надзею. Мн., 1962; Гаворка дум: Вершы. Мн., 1966; Выбраныя вершы. Мн., 1975.
  Літ.: Гарбук В. Некалькі сустрэч з паэтам // Полымя. 1970, ? 11; Грахоўскі С. Паэзіі радавы // ЛіМ. 1970, 13 ліст.; БП, т. 6.
  
  ЧАРНЫШЭВІЧ Аркадзь Дзмітрыевіч [26.7(8.8).1912, в. Кулакі Слуцкага пав. Мінскай губ., цяпер Салігорскі р-н Мінскай вобл. - 18.1.1967, Мінск], празаік, педагог. У 1926 скончыў Старобінскую сямігодку. Першы верш надрукаваў у 1926; першае апавяданне - у 1927 у час. 'Чырвоны сейбіт'. Падрыхтаваў і адаслаў у Белдзяржвыдавецтва зборнік апавяданняў 'Хаты ажываюць', які не быў прыняты да друку. У 1928-30 працаваў на бацькавай гаспадарцы. У 1930 сям'я Ч. была раскулачана; бацьку адправілі на будаўніцтва Беламорканала, а сям'ю выслалі ў в. Зайцава Качоўскага р-на Комі-Пярмяцкай акругі. Ч. працаваў на лесараспрацоўках, загадчыкам мясцовай крамы, настаўнічаў. У 1934-49 - дырэктар Янчэрскай пачатковай школы. У 1934 ажаніўся з пярмячкай, мясцовай настаўніцай, за што яе на нейкі час пазбавілі працы. У 1940 скончыў Кудымкарѓскае педагагічнае вучылішча. Творчую работу не пакідаў: пісаў вершы, прозу, дасылаў рукапісы ў Мінск. Летам 1940 быў удзельнікам курсаў-канферэнцыі маладых аўтараў у Мінску. У 1950 пераѓехаў з сям'ёй на сталае жыхарства ў Беларусь. У 1950-54 быў дырэктарам Насовіцкай пачатковай школы Свірскага (цяпер Мядзельскага) р-на. Член СП Беларусі з 1954. З 1957 жыў у г. п. Радашковічы, друкаваўся ў раённай газ. 'Сцяг Ільіча'. Потым пераехаў у Мінск. Апошнія гады жыцця былі асабліва творча актыўныя. Пахаваны на Усх. могілках. Яго імем названа вуліца ў Радашковічах; на доме, дзе Ч. жыў, устаноўлена мемарыяльная дошка.
  Тв.: Світанне: Раман. Мн., 1957; Выбр. тв: У 2 т. Мн., 1979; Засценак Малінаўка: Раман-хроніка. Ч. 1-2. Мн., 1964-1965 (У 2 ч. Мн., 1982).
  Літ.: Бугаёў Д. Трапным вокам мастака // Бугаёў Д. Шматграннасць. Мн., 1970; Шкраба Р. Медны пятак і золата праўды // Полымя. 1971, ? 7; Куляшоў Ф. Шлях да майстэрства // Полымя. 1972, ? 8; Шыловіч А. Жаданая сустрэча // Полымя. 1980, ? 7; БП, т. 6.
  
  ЧАРОТ Міхась [сапр.: Кудзелька Міхась Сымонавіч; іншыя псеўданімы: Максім Бяднейшы; Юрка Куртаты; В.Чарот; крыптанімы: М.К.; М.К-ка; Ч.М.; М.Ч.; М.Ч-т; Ч-т; 7.11.1896, мяст. Руѓдзенск Ігуменскага пав. Мінскай губ., цяпер Пухавіцкі р-н Мінскай вобл. - 29.10.1937, Мінск, НКВД], паэт, драматург, празаік, рэдактар, грамадскі дзеяч. У 1917 скончыў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю. Мабілізаваны ў армію; служыў афіцэрам запаснога палка ў Кузнецку. Вясной 1918 вярнуўся ў Мінск; пачаў настаўнічаць у бел. школе; паступіў у МВПІ. Спяваў у хоры Тэраўскага пры 'Беларускай хатцы', быў старшынёй тэатральнай суполкі 'Маладзік'. Друкавацца пачаў у 1918. У 1919 член Белнацкама і створанай пры ім Вайсковай Рады. Быў адным з арганізатараў Беларускай камуністычнай арганізацыі, якая ў студз. 1920 утварылася з членаў 'Маладой Беларусі'. З 1920 супрацоўнік, у 1925-29 рэдактар газ. 'Савецкая Беларусь'. У 1922 апублікаваў першы зборнік вершаў 'Завіруха'. У 1923 удзельнічаў у стварэнні літаб'яднання 'Маладняк', з якога выйшаў у канцы 1927. Некаторы час быў членам літаб'яднання 'Полымя', потым уступіў у БелАПП. У 1922-24 кандыдат у члены, у 1924-31 член ЦВК БССР. У 1924 вучыўся ў Маскве ў Дзяржаўным інстытуце журналістыкі. У 1930-я г. працаваў загадчыкам літаратурнага сектара Дзяржаўнага выдавецтва БССР, кансультантам у кабінеце маладога аўтара СП БССР. Арыштаваны 24.1.1937; прыгавораны 28.10.1937 да расстрэлу. Апошні верш 'Прысяга' (пра асабістую невінаватасць) запісаў на сцяне мінскай унутранай турмы НКВД, дзе яго ўбачыў і захаваў у памяці М.Хведаровіч. Рэабілітаваны ў 1956. Імем Ч. названы вуліцы ў Малаѓдзечне і Рудзенску.
  Тв.: Творы: У 3 т. Мн., 1932-1936; Зб. тв.: У 2 т. Мн., 1958; Выбраныя вершы і паэма 'Босыя на вогнішчы'. Мн., 1967; Выбранае. Мн., 1982.
  Літ.: Ярош М. Міхась Чарот: Нарыс жыцця і творчасці. Мн., 1963; Яго ж. Міхась Чарот. Мн., 1966; Песняр революционной романтики. Мн., 1983; БП, т. 6.
  
  ЧАТЫРКА Міхал [1883, мяст. Любча Навагрудскага пав. Мінскай губ., цяпер Навагрудскі р-н Гроѓдзенскай вобл. - пасля 1939, Краснаярскі край, ГУЛАГ], педагог. Скончыў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю, Віленскі педагагічны інстытут (матэматычны ф-т). Настаўнічаў на Навагрудчыне (в. Сенна, мяст. Мір, Навагрудак). З 1924 працаваў у Навагрудскай настаўніцкай гімназіі. У яго хаце хаваліся тыя, каго шукала паліцыя, - пераважна камсамольцы. Ч. праводзіў іх праз мяжу на савецкі бок. Пасля закрыцця польскімі ўладамі ў 1934 гімназіі пераведзены ў Зах. Польшчу (Цеханув). Пасля вер. 1939 вярнуўся ў Любчу. Арыштаваны НКВД. Загінуў у лагеры.
  Літ.: Чэмер А. [Анішчык А.] Наваградская Беларуская Гімназія. Вільнюс, 1997.
  
  ЧАЧОТ Ян Антоні [псеўданім: Tłumacz Piosnek wieśniaczych z nad Niemna i Dźwiny; крыптанімы: Jan Cz...t; Jan Cz...tt; F. Kol...; 24.6.1796, в. Малюшычы Навагрудскага пав. Слонімскай губ., цяпер Карэліцкі р-н Гродзенскай вобл. - 11.8.1847, Друскенікі], паэт, фалькларыст, мовазнавец. У 1809 паступіў у павятовую школу дамініканаў у Навагрудку, дзе пазнаёміўся і пасябраваў з А.Міцкевічам. Восенню 1816 паступіў на аддзяленне маральных і паліт. навук Віленскага ун-та. З-за матэрыяльных праблем пакінуў вучобу і ўладкаваўся на працу ў віленскае бюро па ўпарадкаванні архіваў Радзівілаў. Часта выязджаў у Мінск, Навагрудак, Варшаву. У 1818 быў прыняты ў Таварыства філаматаў. На паэтычным турніры філаматаў, які адбыўся 21.12.1818 у Вільні, быў прызнаны трэцім (пасля А.Міцкевіча і Т.Зана) паэтам. З 1820 узначаліў Блакітны (літаратурны) аддзел у складзе Таварыства філарэтаў. Арыштаваны 10.10.1823 у час выкрыцця тайных студэнцкіх згуртаванняў пры Віленскім ун-це. Зняволены ў базыльянскіх мурах да 22.10.1824. У зняволенні склаў рукапісны зборнік 'Песенкі і іншыя вершы', які ўдалося перадаць на волю. Сасланы спачатку ў крэпасць Кізіл, у маі 1825 адпраўлены ва Уфу. У 1828 паступіў там на дзяржаўную службу. З 1830 жыў у Цверы. З 1833 пасяліўся ў Лепелі, дзе працаваў у кіраўніцтве Бярэзінскага канала. У 1841 атрымаў дазвол пераехаць на Навагрудчыну, працаваў у Шчорсаўскай бібліятэцы да смерці яе ўладальніка А.Храптовіча (1844). Вясной 1847 выехаў на лячэнне ў Друскенікі, дзе і памёр. Пахаваны ў в. Ротніца, цяпер Літва.
  Тв.: Наваградскі замак: Творы. Мн., 1989; Выбр. тв. Мн., 1996.
  Літ.: Windakiewicz S. Jan Czeczot. Kraków, 1934; McMillin A. Jan Czeczot in Byelorussian and Polish literature // Journal оf Byelorussian Studies. 1969, ? 1; Каханоўскі Г. Уральская ссылка Яна Чачота // Каханоўскі Г. Адчыніся, таямніца часу. Мн., 1984; БП, т. 6; АЗБ.
  
  ЧОРНЫ Кузьма [сапр.: Раманоўскі Мікалай Карлавіч; іншыя псеўданімы: Максім Алешнік; М.Біруля; Ігнат Булава з-пад Турава; Вясёлы; М.Сідарэўскі; Сусед-вясёлы; Раман Талапіла; Арцём Чамярыца; Сымон Чарпакевіч; А.Чорны; крыптанімы: Р.М.; М.Р-скі; К.Ч.; 11(24).6.1900, маёнтак Лапацічы Слуцкага пав. Мінскай губ., цяпер в. Борка-Бялевічы Капыльскага р-на Мінскай вобл. - 22.11.1944, Мінск], празаік, драматург, публіцыст. Скончыў Цімкавіцкае народнае вучылішча, у 1916 паступіў у Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. Скончыць семінарыю не ўдалося, бо ў 1919 польскія ўлады яе зачынілі. Першыя артыкулы і вершы апублікаваў у 1920. У 1923 паступіў на літаратурнае аддзяленне педагагічнага ф-та БДУ, дзе правучыўся два курсы. З 1923 член літаб'яднання 'Маладняк'. Яшчэ студэнтам у 1924 пачаў працаваць у газ. 'Беларуская вёска'. У 1925 выйшлі першыя кнігі - 'Апавяданні' і 'Срэбра жыцця'. У 1926-31 быў старшынёй літаб'яднання 'Узвышша'. У 1932-37 - галоўны літкансультант кабінета маладога аўтара пры СП БССР. Член СП Беларусі з 1934. Арыштаваны 14.10.1938. Прасядзеў у Мінскай турме 8 месяцаў, з іх 6 - у камеры-адзіночцы. Быў катаваны. Вызвалены 8.6.1939. У 1941-44 знаходзіўся ў эвакуацыі (пераважна ў Маскве). Удзельнічаў у выданні газеты-плаката 'Раздавім фашысцкую гадзіну'. Летам 1944 вярнуўся ў Мінск, працаваў у рэдакцыі час. 'Беларусь'. Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. У 2000 на Капыльшчыне адкрыты два мемарыяльныя знакі.
  Тв.: Зб. тв.: У 6 т. Мн., 1954-1955; Зб. тв.: У 8 т. Мн., 1972-1975; Зб. тв.: У 6 т. Мн., 1988-1990.
  Літ.: Ватацы Н. Кузьма Чорны. 1900-1944. Бібліяграѓфічны даведнік. Мн., 1954; Адамовіч А. Маштабнасць прозы: Урокі творчасці К.Чорнага. Мн., 1972; Булацкі Р., Сачанка І. Кузьма Чорны - публіцыст. Мн., 1972; Казека Я. Кузьма Чорны. Мн., 1980; Пяткевіч А. Сюжэт. Кампазіцыя. Характар: Аб прозе Кузьмы Чорнага. Мн., 1981; Навуменка І. Ранні Кузьма Чорны. Мн., 2000; БП, т. 6.
  
  ЧЫЖЫК Мельхіёр [Czyżyk Melchior; 21.10.1835, Мінск - 1900 ?, Якуція], паўстанец, вайсковец, паэт. Вучыўся ў Канстанцінаўскім кадэцкім корпусе ў Полацку. У 1856 атрымаў чын падпаручніка, служыў у Маскоўскім грэнадзёрскім палку. Калі пачалося паўстанне 1863, полк атрымаў загад накіравацца ў Варшаву. Не жадаючы ваяваць супраць суайчыннікаў, Ч. падаў у адстаўку, потым сімуляваў хваробу. Пасля неэфектыўнасці такіх захадаў спрабаваў перавесціся ў Маскоўскі корпус дзяжурных афіцэраў. Калі і гэта не ўдалося, паехаў да сваякоў у Мінскую губ. і ў пачатку мая 1863 уступіў у паўстанцкі атрад Барысаўскага пав., які злучыўся з атрадам Вілейскага пав. Пасля гібелі камандзіра аб'яднанага атрада В.Козела Ч. прыняў камандаванне. У жн. атрад аб'яднаўся з паўстанцамі Ігуменскага пав.; камандзірам новага аб'яднанага атрада быў С.Ляскоўскі. Восенню 1863 С.Ляскоўскі распусціў атрад. Ч. прапаноўвалі выехаць за мяжу, але ён вырашыў накіравацца ў Пецярбург і прасіць там амністыі. Пешшу дайшоў да Віцебска, пасля даехаў на конях да Смаленска, адкуль павярнуў на Ельню. Знясілены фізічна і духоўна 2.12.1863 здаўся паліцыі. Следства адбывалася 16-28.1.1864 у Мінску. Ваенны трыбунал 3.3.1864 у Мінску прыгаварыў яго да смяротнага пакарання, замененага пажыццёвай катаргай. Генерал-губернатар Мураўёў зменшыў тэрмін да 20 гадоў. У 1878 цар Аляксандр ІІ выѓзваліў Ч. ад паліцэйскага нагляду і дазволіў выѓбраць месца жыхарства, апроч сталіц і зах. губерняў, з забаронай дзяржаўнай службы. Застаўся жыць у Якуціі. Пісаў вершы.
  Літ.: Zieliński St. Bitwy i potyczki 1863-1864. Rapperswill, 1913; PSB, z. 16.
  
  ЧЭРСКІ Іван Дзяменцевіч [15.5.1845, фальварак Свольна Дрысенскага пав. Віцебскай губ., цяпер вёска Верхнядзвінскага р-на Віцебскай вобл. - 7(19).7.1892, пас. Калымскі, Якуція], геолаг, палеантолаг, географ, публіцыст. У 1857-59 вучыўся ў гімназіі, у 1859-63 - у Віленскім шляхецкім інстытуце. За ўдзел у паўстанні 1863-64 арыштаваны; аддадзены ў салдаты і адпраўлены ў Омск. Там пачаў займацца геалагічнымі і палеанталагічнымі даследаваннямі. У 1869 вызвалены ад вайсковай службы. Да 1883 - паліт. ссыльны. Праводзіў даследаванне ваколіц Омска, вывучаў берагі возера Байкал (склаў першую геалагічную карту яго ўзбярэжжа), даследаваў басейн рэк Селенга і Ніжняя Тунгуска. Амніставаны ў 1885 і па запрашэнні Пецярбургскай АН пераехаў у Пецярбург. Узнагароджаны 3 залатымі медалямі Рускага геаграфічнага таварыства. У 1891-92 даследаваў басейн рэк Калыма і Індыгірка (Якуція). Памёр у экспедыцыі. Пахаваны ў пас. Калымскі каля вусця ракі Амалон. Яго імем названа сістэма горных хрыбтоў у Якуціі, Магаданскай вобл., хрыбет у Забайкаллі.
  Тв.: Неопубликованные статьи, письма и дневники // Статьи о И.Д.Черском и А.И.Черском. Иркутск, 1956.
  Літ.: Алдан-Семенов А. И.Черский. М., 1962 (Жизнь замечательных людей); Грицкевич В.П. Путешествия наших земляков. Мн., 1968. С. 187-205; Ламакин В. Героика одной жизни // Неман. 1970, ? 12; АЗБ.
  
  
  
 Ваша оценка:

Популярное на LitNet.com В.Каг "Операция "Удержать Ветер""(Боевая фантастика) И.Коняева "Академия (не)красавиц"(Любовное фэнтези) А.Кочеровский "Утопия 808"(Научная фантастика) А.Гончаров "Образ на цепях"(Антиутопия) М.Юрий "Небесный Трон 2"(Уся (Wuxia)) А.Гришин "Вторая дорога. Решение офицера."(Боевое фэнтези) Д.Маш "Искра соблазна"(Любовное фэнтези) А.Емельянов "Мир Карика 11. Тайна Кота"(ЛитРПГ) Ч.Маар "Его сладкая кровь"(Любовное фэнтези) О.Бард "Разрушитель Небес и Миров-2. Легион"(ЛитРПГ)
Связаться с программистом сайта.

Новые книги авторов СИ, вышедшие из печати:
И.Мартин "Время.Ветер.Вода" А.Кейн, И.Саган "Дотянуться до престола" Э.Бланк "Атрионка.Сердце хамелеона" Д.Гельфер "Серые будни богов.Синтетические миры"

Как попасть в этoт список
Сайт - "Художники" .. || .. Доска об'явлений "Книги"