Моряков Леонид Владимирович: другие произведения.

Ш

Журнал "Самиздат": [Регистрация] [Найти] [Рейтинги] [Обсуждения] [Новинки] [Обзоры] [Помощь]
Peклaмa:
Конкурс 'Мир боевых искусств.Wuxia' Переводы на Amazon
Конкурсы романов на Author.Today

Зимние Конкурсы на ПродаМан
Получи деньги за своё произведение здесь
Peклaмa
 Ваша оценка:

  ШАЛАЙ Макар [сапр.: Шалаеў Макар Ксенафонтавіч; 17.2.1906, в. Цельцы Расонскага р-на Віцебскай вобл. - 29.10.1937, Мінск, НКВД], крытык. Скончыў партшколу ў Віцебску. У 1925-26 працаваў сакратаром Народнага дома пры выканкаме Расонаў. Член 'Беларускай літаратурна-мастацкай камуны' (1927-28). Друкаваўся ў час. 'Росквіт'. Працаваў у газ. 'Чырвонаармейская праўда'. Выступаў з рэцэнзіямі на творы П.Броўкі, А.Александровіча, Я.Скрыгана, Г.Брэскай і інш. У 1928 паступіў у БДУ (пры дапамозе наркама асветы А.Баліцкага і П.Шукайлы). Восенню 1928 стаў членам 'Маладняка', потым БелАППа. Арыштаваны 15.3.1933 па справе 'Беларускай народнай Грамады'. Пасля катаванняў быў вызвалены з дыягназам шызафрэнія, справа спынена 11.7.1933. У сярэдзіне 1930-х г. выкладаў літаратуру ў Расонскай СШ. Зноў арыштаваны 17.11.1936. Вярхоўным судом СССР 28.10.1937 прыгавораны да расстрэлу.
  Літ.: Маракоў Л. 'Ён не мысліў сябе без спрэчак...' // ЛіМ. 1999, 26 лют.; Кандыбовіч С. Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі. Мн., 2000.
  
  ШАНТЫР Фабіян Гіляравіч [псеўданімы: Н.Светлов; А.Хмара; крыптанімы: Ф.Ш.; Ф.Ш-р; Фабіян Шан-р; Ш.Ф.; 23.1(4.2).1887, Слуцк - 29.5.1920, Навазыбкаў], публіцыст, празаік, паэт, перакладчык, грамадскі і дзяржаўны дзеяч. За ўдзел у рэвалюцыйных падзеях зняволены ў Слуцкай турме (1905-07). У 1909 жыў у Слуцку; з 1910 у Капылі. Працаваў мулярам, адвакатам, настаўнікам. Друкавацца пачаў у газ. 'Наша ніва', дзе ў 1909-12 змяшчаў празаічныя абразкі-імпрэсіі; там жа апублікаваў некалькі паэтычных твораў. У 1914 мабілізаваны ў войска, служыў наглядчыкам палявога шпіталя ў Бабруйску. У 1916-17 удзельнічаў у рабоце клуба 'Беларуская хатка', куды прыязджаў з Бабруйска. У 1917 стаў адным з лідэраў левага крыла Беларускай сацыялістычнай грамады. На З'ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый (Мінск, 25-27.3.1917) абраны ў БНК; у ліп. 1917 - у Цэнтральную раду бел. арганізацый і партый. Удзельнічаў у 1-м Усебеларускім з'ездзе (снеж. 1917). У 1918 супрацоўнік Слуцкага павятовага ваеннага камісарыята, загадчык Смаленскага аддзялення Белнацкама. Адзін з аўтараў зб. 'Зажынкі' (М., 1918). У тым жа годзе арыштаваны. У пачатку 1919 камісар па нацыянальных справах Часовага ўрада БССР. Пасля - супрацоўнік Мінскага губернскага ваеннага камісарыята і Асобай харчовай камісіі Зах. фронту. Удзельнічаў у выданні газ. 'Савецкая Беларусь'. У лют. 1920 мабілізаваны ў Чырвоную Армію. 17.4.1920 арыштаваны і расстраляны.
  Тв.: Патрэбнасць нацыянальнага жыцця для беларусаў і самаадзначэння народу. Слуцк, 1918; У час барацьбы: [Верш у прозе] // Крыніца. 1988, ? 11.
  Літ.: Казбярук У. Рамантычны пошук. Мн., 1983; Гарэцкі М. Шантыр Фабіян // Гарэцкі М. Гісторыя беларускай літаратуры. Мн., 1992; Мяснікоў А. Нацдэмы: Лёс і трагедыя Фабіяна Шантыра, Усевалада Ігнатоўскага і Язэпа Лёсіка. Мн., 1993; Черепко С. Капкан. Загадка смерти наркома Фабияна Шантыра // Советская Белоруссия. 2000. 26 августа; БП, т. 6.
  
  ШАСТАКОЎ Павел Пятровіч [1899, Мсціслаўскі пав. Магілёўскай губ. - 29.10.1937, Мінск, НКВД], рэдактар, журналіст. З 1905 працаваў настаўнікам школы граматы ў в. Шэнькаўка Мсціслаўскага пав. У 1907 паступіў у Полацкую настаўніцкую семінарыю. З 1912 настаўнічаў у Мсціславе. У жн. 1913 быў залічаны ў Віцебскі настаўніцкі інстытут. З пачаткам 1-й сусветнай вайны мабілізаваны ў войска. У 1916 стаў прапарѓшчыкам. Ваяваў на Румынскім фронце. У 1917 пераведзены ў Маскву. У пачатку 1918 вярнуўся ў Мсціслаў. Удзельнічаў у падрыхтоўцы першага павятовага з'езда Саветаў. Працаваў загадчыкам аддзела народнай асветы. Зімой 1920 прызначаны ваенным камісарам пав. Потым стаў рэдактарам павятовай газ. 'Думы бедняка', у якой публікаваў свае артыкулы і вершы. У 1920 пераехаў у Мінск. Служыў начальнікам палітасветы губваенкамата. З-за хваробы пакінуў армію. З 1921 працаваў у Мсціславе загадчыкам павятовага зямельнага аддзела. Потым быў прызначаны загадчыкам аддзела народнай асветы Магілёўскага акруговага выканкама. Пісаў нарысы і артыкулы па-беларуску і па-руску, публікаваўся ў мясцовай прэсе, у газ. 'Савецкая Беларусь'. Восенню 1926 перавеѓдзены ў Маскву, прызначаны загадчыкам бел. сектара Камуністычнага ун-та нацыянальных меншасцей Захаду імя Ю.Мархлеўскага, дзе таксама выкладаў бел. мову і літаратуру. Арганізаваў у Маскве святкаванне 20-годдзя літаратурнай дзейнасці Якуба Коласа. Быў адным з укладальнікаў зборніка артыкулаў 'Літаратурная творчасць К.М.Міцкевіча (Якуба Коласа)' (М., 1928), аўтар уступнага артыкула ў зборніку. Удзельнічаў у стварэнні Цэнтральнага беларускага клуба ў Маскве (лют. 1928), член праўлення клуба. З восені 1928 у Мінску, нам. наркама асветы БССР. Сябраваў з Я.Купалам. З чэрв. 1929 рэдактар газ. 'Рабочий'. У вер. 1929 прызначаны рэдактарам газ. 'Савецкая Беларусь', дзе публікаваў свае нарысы і артыкулы. У апошнім нумары газеты выступіў з крытыкай бюракратычных парадкаў (артыкул 'Лісты знізу'). 22.3.1933 газета была закрыта. У маі 1933 прызначаны рэдактарам газ. 'Калгаснік Беларусі'. З малавядомай зрабіў гэтую газету папулярнай сярод чытачоў і аўтараў. У жн. 1935 газета закрыта. Ш. прызначаны дырэктарам Белдзяржвыдавецтва. Арыштаваны ў пачатку 1937. Прыгавораны да расстрэлу.
  Тв.: Да новых перамог на культурным фронце // Савецкая Беларусь. 1928, 14 кастр.; Лісты знізу // Тамсама. 1933, 21 сак.
  Літ.: Карніловіч Э. Сябра Янкі Купалы // Маладосць. 1995, ? 10.
  
  ШАПРАН Усевалад [?, Дзісеншчына - 1941, Мінск, НКВД], паэт. Па прафесіі медык. У 1930-я г. друкаваўся ў час. 'Шлях моладзі'. Расстраляны пры адступленні Чырвонай Арміі з Мінска.
  
  ШАТЭРНІК Мікалай Васілевіч [11.9.1890, в. Стаѓрына Ігуменскага пав. Мінскай губ., цяпер Чэрвеньскі р-н Мінскай вобл. - 2.12.1934], мовазнавец, краязнавец, педагог. У 1914 скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. Працаваў настаўнікам на Міншчыне (1914-29). У 1933 скончыў МВПІ. У 1933-34 выкладаў бел. мову і літаратуру ў Аршанскім педтэхнікуме. Выступаў у друку з артыкуламі на педагагічныя і метадычныя тэмы. Займаўся краязнаўчай работай, збіраў прыклады народнай дыялекталагічнай лексікі на тэрыторыі былога Ігуменскага пав., уклаў адпаведны слоўнік (каля 9 тыс. слоў). Арыштаваны ў 1934.
  Тв.: Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны. Мн., 1929.
  Літ.: Германовіч І.К. Беларускія мовазнаўцы: Нарысы жыцця і навуковай дзейнасці. Мн., 1985; Беларуская мова.
  
  ШАШАЛЕВІЧ Васіль Антонавіч [9.1.1897, паводле іншых звестак 1.1.1897, в. Мхінічы Чэрыкаўскага пав. Магілёўскай губ., цяпер Краснапольскі р-н Магілёўскай вобл. - 23.10.1941, ГУЛАГ], драматург, паэт. Брат празаіка А.Мрыя. Вучыўся ў духоўным вучылішчы, у Магілёўскай духоўнай семінарыі (1910-14), Яраслаўскім юрыдычным ліцэі (1915-16). З-за матэрыяльных праблем скончыць ліцэй не здолеў. З 1917 настаўнічаў у в. Ясенцы і ў мяст. Краснаполлі на Магілёўшчыне, у Мінску. У 1918 разам з братам і сёстрамі стварыў народны тэатр у Краснаполлі, пісаў для яго аднаактоўкі. На прафесійнай сцэне яго першая драма 'Апраметная' (другая назва 'Зруйнаваная цемра') пастаўлена 16.5.1925 Беларускай тэатральнай студыяй у Маскве. У 1926-27 'Апраметная' ішла на сцэне БДТ-2, створанага на аснове Беларускай тэатральнай студыі ў Маскве. Наступная п'еса 'Змрок' была пастаўлена БДТ-1 у Мінску 30.1.1927; драма 'Сімфонія гневу' пастаўлена БДТ-1 3.3.1935. Першы верш 'Сож' апублікаваў у 1927 у час. 'Узвышша'. У другой палове 1920-х г. працаваў сцэнарыстам на кінафабрыцы. Арыштаваны ДПУ БССР у ліп. 1930 па справе 'Саюза вызвалення Беларусі'; знаходзіўся пад следствам да лют. 1931. Паўторна арыштаваны 28.10.1936; прыгавораны да 10 гадоў лагераў. У Томасінглагу для аматарскага тэатра напісаў п'есу на тэму лагернага жыцця. Змест п'есы не спадабаўся лагернаму кіраўніцтву. Ш. быў адпраўлены на лесапавал, дзе трагічѓна загінуў.
  Тв.: Рой: [П'еса] // Хрэстаматыя па гісторыі беларускага тэатра і драматургіі. Мн., 1975. Т. 2; Сімфонія гневу: [П'еса] // Тэатральная Беларусь. 1992, ? 4.
  Літ.: Хведаровіч М. Мой шчыры, сціплы таварыш // ЛіМ. 1977, 7 студз.; Грахоўскі С. Аўтар 'Сімфоніі гневу' // Грахоўскі С. Так і было. Мн., 1986; Азгур З. Гаварыў ён шчыра... Згадка пра Васіля Шашалевіча ў ягонае 90-годдзе // ЛіМ. 1987, 9 студз.; Грахоўѓскі С. Два лёсы - дзве трагедыі // Маладосць. 1988, ? 1; БП, т. 6.
  
  ШКІЛЬТЭР Карл Юр'евіч [14.6.1891, Латвія - 4.2.1941, ГУЛАГ], гісторык, бібліёграф. Працаваў у латышскім сектары БелАН. Быў дырэктарам Дзяржаўнай бібліятэкі БССР. Арыштаваны 3.12.1937. Паводле пастановы Асобай нарады НКВД ад 10.9.1940 асуджаны на 5 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў ва Ухта-Іжэмскім лагеры, дзе і загінуў. Рэабілітаваны 24.6.1957.
  Кр.: НАРБ, ІКР.
  
  ШКЯЛЁНАК Мікалай Мікалаевіч [1899, Дзісенскі пав. Віленскай губ. - 1947, НКВД], юрыст, гісторык. Скончыў юрыдычны ф-т Віленѓскага ун-та. Кіраваў бел. студэнцкай арганізацыяй. У 1936 далучыўся да бел. нацыяналістычнага руху, у 1940 пасяліўся ў Берліне, супрацоўнічаў з газ. 'Раніца', потым быў яе рэдактарам. У 1942 накіраваны ў Мінск на работу ў Генеральны камісарыят. У 1943 увайшоў у склад БЦР, першы віцэ-прэзідэнт БЦР. Адзін з арганізатараў 2-га Усебеларускага кангрэса, на якім выступіў з асноўным дакладам. Выехаў у Берлін, дзе ўзначаліў калегію Рады БЦР. У 1946 арыштаваны ў Польшчы і прывезены ў Мінск. Расстраляны.
  Тв.: У трохсотыя ўгодкі сьмерці Вялікага Канцлера Льва Сапегі // Гадавік Беларускага Навуковага Таварыства. Вільня. 1933. Кн. 1; асобнае выд. - Вільня, 1933; перавыданне - Спадчына. 1991, ? 1.
  Літ.: Соловьев А. Белорусская Центральная рада. Создание, деятельность, крах. Мн., 1995. С. 174; Вяртаньне БНП.
  
  ШЛОСБЕРГ Яфім Паўлавіч [6.12.1906, Вільня - 1970, Мінск], гісторык. У 1928 скончыў БДУ. У 1937-41 загадчык кафедры гісторыі МВПІ, адначасова працаваў у Інстытуце гісторыі БелАН. Удзельнік 2-й сусветнай вайны. Узнагароѓджаны ордэнамі і медалямі. Арыштаваны ў час кампаніі 'барацьбы з касмапалітамі' 6.11.1948. Асобай нарадай пры МДБ БССР 23.4.1949 прыгавораны да 10 гадоў лагераў. Пакаранне адбываў у Тайшэтлагу (Іркуцкая вобл.). 3.10.1955 Судзебнай калегіяй Вярхоўнага суда БССР тэрмін пакарання быў зменшаны да 7 гадоў. Вызвалены. Рэабілітаваны Прэзідыумам Вярхоўнага суда БССР 9.5.1956. У 1956-64 старшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі АН БССР.
  Кр.: НАРБ, ІКР.
  Літ.: Возвращенные имена.
  
  ШЛЮБСКІ Аляксандр Ануфрыевіч [псеўданімы: Алеся Гаротная; Звястун; А.Зніч; Казальнік; Этнограф; крыптанімы: А.; А.Г.; А.Ш.; Ал.Ш.; Ал.Ш-скі; 4(16).6.1897, в. Межава Полацкага пав. Віцебскай губ., цяпер Расонскі р-н Віцебскай вобл. - 1941 ?, ГУЛАГ], літаратураѓзнавец, этнограф, фалькларыст, бібліёграф. Паходзіў з мяшчанскага саслоўя. З 1919 распачаў этнаграфічныя і фалькларыстычныя даследаванні. У 1922 скончыў Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута. У 1918-23 удзельнічаў у арганізацыі архіўнай справы ў Віцебску, Полацку, Веліжы, Оршы. З 1923 навуковы супрацоўнік Інбелкульта; у 1929-30 - Інстытута гісторыі БелАН. Супрацоўнічаў з многімі часопісамі як краязнаўчага накірунку ('Наш край'), так і літаратурнага ('Полымя', 'Узвышша', 'Маладняк', 'Радавая рунь'). Вынікі даследаванняў Ш. былі выдадзены Інбелкультам у 1927 і 1928 (2 часткі) пад назвай: 'Матэрыялы да вывучэння фальклору і мовы Віцебшчыны'. У 1927 выйшлі з друку 'Матэрыялы да беларускай бібліяграфіі'. Арыштаваны ДПУ БССР 3.4.1930 па справе 'Саюза вызвалення Беларусі'; паводле пастановы Калегіі АДПУ ад 10.4.1931 высланы тэрмінам на 5 гадоў у Ніжні Ноўгарад (па гэтай справе рэабілітаваны 19.9.1960). Паўторна арыштаваны ў чэрв. 1935 УНКВД па Ленінградскай вобл. Асобай нарадай пры НКВД СССР 16.11.1935 прыгавораны да 3 гадоў пазбаўлення волі. Далейшы лёс невядомы. У 1990 пракуратура Ленінграда адмовіла ў рэѓабілітацыі па гэтай справе.
  Кр.: НАРБ, ІКР.
  Тв.: Сведения по собиранию устного народного творчества в Белоруссии. Велиж, 1919; Паны і сяляне ў першай палове ХІХ стагоддзя. Мн., 1924; Бядуля як этноѓграф. Мн., 1925; Матэрыялы да крыўскай гісторапісі: Доля кнігасховаў і архіваў зямель крыўскіх і былога Вялікага княства Літоўскага. Коўна, 1925; Крашаніна (набіванка). Віцебск, 1925; Гісторыка-этнаграфічныя нататкі. Мн., 1928; Набойка. Мн., 1928; Этнаграфічная дзейнасць Е.Р.Раманава. Мн., 1928.
  Літ.: Возвращенные имена; БП, т. 6.
  
  ШПЕНЦЭР Барыс Маркавіч [1890, Херсон - 3.4.1938, НКВД], хімік. Скончыў Новарасійскі ун-т (Адэса), Маскоўскі тэхналагічны інстытут і 2 курсы Інстытута чырвонай прафесуры. У час грамадзянскай вайны працаваў у савецкіх і партыйных органах Украіны. У 1924-27 у Хімічным інстытуце імя Л.Я.Карпава (Масква). У 1932-34 член Прэзідыума і вучоны сакратар Камітэта па хімізацыі СССР. У 1935-37 старшыня Савета па вывучэнні вытворчых сіл БССР і кіраўнік сектара хімічнай тэхналогіі Інстытута хіміі БелАН. Член-карэспандэнт БелАН (1936), доктар хімічных навук, прафесар. Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 3.4.1938 прыгавораны да расстрэлу. Рэабілітаваны 28.11.1956.
  Літ.: Возвращенные имена.
  
  ШУКАЙЛА Паўлюк [Павел Захаравіч; псеўданім: Паўлюк Заходні; крыптанім: П.З-ні; 1904, в. Лапенеўцы Ваўкавыскага пав. Гродзенскай губ., цяпер Бераставіцкі р-н Гродзенскай вобл. - 14.4.1939, Мінск, НКВД], паэт, крытык, празаік. У першай палове 1920-х г. удзельнічаў у падпольным рэвалюцыйным руху ў Зах. Беларусі; прыкладна ў 1923 стаў членам КПЗБ. У канцы 1924 або пачатку 1925 перайшоў польска-савецкую мяжу. Далучыўся да дзейнасці літаб'яднання 'Маладняк'. У 1925 выехаў у Слуцк, дзе арганізаваў філію 'Маладняка', быў рэдактарам акруговай газеты, спрыяў выпуску літаратурнага альманаха. Неўзабаве перабраўся ў Расоны, працаваў сакратаром райкама партыі, удзельнічаў у рабоце Полацкай філіі 'Маладняка'. Адначасова з'яўляўся старшынёй камісіі па праверцы ходу беларусізацыі ў раёне. У 1926 прыехаў у Мінск, паступіў на літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага ф-та БДУ. Стаў ініцыятарам стварэння новага літаб'яднання 'Беларуская літаратурна-мастацкая камуна'. У крытычных артыкулах быў досыць непрымірымы да сваіх літаратурных апанентаў. У 1928 адкамандзіраваны на вучобу ў Камуністычную акадэмію ў Маскве. У 1930 скончыў пры ёй Інстытут чырвонай прафесуры. У 1930-31 працаваў загадчыкам кафедры метадалогіі мастацтва ў Інстытуце кінематаграфіі. Да 1931 кіраўнік Беларускай секцыі Маскоўскай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў. Быў рэдактарам газ. 'Кино' (Масква), дырэктарам Цэнтральнага тэхнікума тэатральнага мастацтва. Арыштаваны АДПУ СССР у вер. 1930 па справе 'Саюза вызвалення Беларусі'. Яму ўдалося адвесці ад сябе абвінавачанні, справа была спынена. З 1932 у Ленінградзе, віцэ-прэзідэнт Дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Прафесар (1933). З 1936 зноў у Масѓкве. Паўторна арыштаваны 1.11.1938. Вінаватым сябе не прызнаў. Прыгавораны да расстрэлу 13.4.1939. Рэабілітаваны 14.4.1959.
  Тв.: Акрываўленая зямля: Паэзія. Мн., 1930.
  Літ.: Скрыган Я. Госці з Мінска // Скрыган Я. Некалькі хвілін чужога жыцця. Мн., 1979; Багдановіч І.Э. Авангард і трацыцыя: Беларуская паэзія на хвалі нацыянальнага адраѓджэння. Мн., 2001. С. 364-368; БП, т. 6.
  
  ШУКЕВІЧ-ТРАЦЦЯКОЎ Радыён Канстанцінавіч [23.11.1893, в. Навіны, цяпер Валожынскі р-н Мінскай вобл. - 10.2.1942, Паўночлаг], журналіст, дзяржаўны і паліт. дзеяч. З 1918 на савецкай рабоце ў Слуцку і Смаленску. У 1919-21 служыў у Чырвонай Арміі. У 1922-24 у Галоўным упраўленні палітыка-асветнай работы, старшыня Галоўнага ўпраўлення па справах літаратуры і мастацтва Наркамасветы БССР, сакратар Мінскага павятовага камітэта КП(б)Б. З 1924 рэдактар газ. 'Беларуская вёска'. У 1931-36 навуковы супрацоўнік Інстытута філасофіі, загадчык масавага сектара БелАН. У час чысткі ў кастр. 1935 выключаны з КП(б)Б; у 1936 пазбаўлены работы ў БелАН. Працаваў метадыстам у шахматным клубе. Арыштаваны 18.8.1938. Па пастанове Асобай нарады НКВД ад 9.2.1940 прыгавораны да 5 гадоў лагераў. Быў накіраваны ў Паўночлаг, дзе і памёр. Рэабілітаваны 2.2.1956.
  Літ.: Возвращенные имена.
  
  ШУТОВІЧ Віктар [27.10.1890, в. Шутавічы Ашмянскага пав. Віленскай губ., цяпер Смаргонскі р-н Гродзенскай вобл. - 1.3.1960, Барысаў], рыма-каталіцкі святар, педагог, публіцыст. Вучыўся ў Ашмянскай гарадской школе. З 1909 - клірык Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі. У час вучобы далучыўся да бел. культурна-асветнага руху. Пасвечаны ў святары 16.6.1913 у Вільні. Прадоўжыў вучобу за свой кошт ў Мітрапалітальнай духоўнай каталіцкай акадэміі ў Санкт-Пецярбургу. Пасля прыходу да ўлады бальшавікоў вымушаны быў спыніць вучобу. Пачаў службу вікарыем у парафіі Барадзенічы Браслаўскага пав. Распаўсюджваў сярод вернікаў бел. рэлігійныя і свецкія выданні, перыёдыку. Арганізаваў некалькі бел. школ. За сваю дзейнасць пераследаваўся польскімі царкоўнымі і свецкімі ўладамі, падвяргаўся нападкам на старонках польскай 'эндэцкай' прэсы. З 1925 некалькі разоў праводзілася следства па яго дзейнасці. Нейкі час быў пазбаўлены права самастойна кіраваць парафіяй. З 1927 служыў вікарыем у польскай парафіі Тшцяне. У 1929 выехаў у ЗША, дзе знаходзіўся да жн. 1932. Пасля вяртання прызначаны вікарыем у мясцовасць Харошча (пад Беластокам). Супрацоўнічаў з бел. свецкімі і рэлігійнымі перыядычнымі выданнямі. Напісаў драму '950 гадоў хрысціянства на Беларусі'. Да 1943 заставаўся ў Харошчы. Пасля адступлення немцаў пераехаў у Мінск, дзе стаў пробашчам кафедральнага касцёла. Арыштаваны 26.1.1945. Да 1956 знаходзіўся ў лагерах Комі АССР. Вярнуўся ў Беларусь. Апошнія гады быў пробашчам у Барысаве. Пахаваны на мясцовых каталіцкіх могілках.
  Тв.: Маёвая чытанка. Вільня, 1940.
  Літ.: Гарбінскі БРД.
  
  ШУТОВІЧ Янка [Іван Іосіфавіч; псеўданімы: Іван Дубневіч; Ян Дубневіч; Я.Сцяблінскі; крыптанімы: І.Ш.; Я.Ш.; Я.Ш-ч і інш.; 11(24).1.1904, в. Шутавічы Ашмянскага пав. Віленскай губ., цяпер Смаргонскі р-н Гродзенскай вобл. - 9.12.1973, Вільня], літаратуразнавец, выдавец, грамадскі і культурны дзеяч. Вучыўся ў Віленѓскай беларускай гімназіі. Першыя публікацыі ў зах.-бел. друку з'явіліся ў 1927. У 1934 скончыў юрыдычны ф-т Віленскага ун-та; магістр права. Належаў да партыі хрысціянскіх дэмакратаў. Працаваў карэктарам у бел. друкарні імя Ф.Скарыны. Член Беларускага студэнцкага саюза і Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры ў Вільні. У 1935-39 быў выдаўцом і рэдактарам літаратурна-навуковага час. 'Калоссе'. Апублікаваў артыкулы пра творчасць М.Машары, Я.Дразѓдовіча. Кіраваў міжарганізацыйным сакратарыятам па справах бел. школ. У пачатку 1939 арыштаваны польскімі ўладамі і зняволены ў лагеры Бяроза Картузская, адкуль выѓзвалены савецкімі войскамі. З лют. 1941 да ліст. 1944 быў супрацоўнікам, загадчыкам Беларускага музея ў Вільні; ратаваў матэрыялы музея падчас акупацыі. Арыштаваны органамі НКДБ у ліст. 1944. Рашэннем Асобай нарады пры НКДБ прыгавораны да 10 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў ва Унжлагу Горкаўскай вобл. і Пясчанлагу Карагандзінскай вобл. Вызвалены з лагера 28.8.1954. Да 10.4.1956 знаходзіўся ў ссылцы ў Карагандзе і Сарані Карагандзінскай вобл. Пасля ссылкі вярнуўся ў Вільню. З 1957 працаваў пажарнікам у Віленскім дзяржаўным мастацкім музеі. Рэабілітаваны 25.4.1958. Разам з жонкай, літоўскай паэтэсай Онай Міцютэ, займаўся перакладамі твораў літоўскіх і бел. пісьменнікаў. Адшукаў у архіве рукапіс рамана-хронікі М.Гарэцкага 'Віленскія камунары'. Рукапісны фонд Ш. знаходзіцца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Я.Коласа НАНБ.
  Тв.: Мастак Пётр Сергіевіч // Беларусь. 1957, ? 9; Гурыновіч Адам: (Паводле старых і новых архіўных матэрыялаў) // Полымя. 1966, ? 11.
  Літ.: Вабішчэвіч А. Захавальнік спадчыны: Янка Шутовіч // Куфэрак Віленшчыны. 2001, ? 1; Чэмер А. [Анішчык А.]. Партрэты. Вільнюс, 2001.
  
  ШУШКЕВІЧ Станіслаў Пятровіч [псеўдаѓнімы: Янка Бор; Саўка Койданаўскі; Вільгельм Эрнест; крыптанімы: С.Ш.; Стах Ш.; С.Ш. и В.М. (з В.Мараковым); С.Ш-ч; Шуш; В.Э.; Э-ст; В.Эрн; 6(19).2.1908, в. Бакінава Мінскага пав., цяпер Дзяржынскі р-н Мінскай вобл. - 1.2.1991, Мінск], паэт, празаік. Першы верш апублікаваў у студз. 1924 у газ. 'Чырвоная змена'. У 1924-26 вучыўся ў 11-й сямігадовай школе Мінска. У 1926 паступіў у МБПТ; стаў членам літаб'яднання 'Маладняк'. У 1928-30 працаваў у Кніжнай палаце і Дзяржаўнай бібліятэцы БССР; у 1930-31 загадваў бібліятэкай Навукова-даследчага інстытута сельскай і лясной гаспадаркі; у 1934-35 працаваў у рэдакцыі газ. 'Літаратура і мастацтва', у 1935-36 - газ. 'Звязда'. Адначасова вучыўся на літаратурным ф-це МВПІ, які скончыў у 1934. Член СП Беларусі з 1934. У 1934 апублікаваў першую кніжку вершаў. Арыштаваны 15.11.1936; прыгавораны да 8 гадоў пазбаўлення волі. У 1937-46 знаходзіўся ў лагеры і ссылцы ў Кемераўскай вобл. У 1946 вярнуўся на Радзіму; працаваў настаўнікам СШ у Данілавічах Дзяржынскага р-на Мінскай вобл. Паўторна арыштаваны 22.8.1949. Высланы на спецпасяленне ў Краснаярскі край. Вярнуўся ў Мінск у 1956. У 1956-58 працаваў у газ. 'Мінская праўда', у 1958-70 быў загадчыкам аддзела пісем газ. 'Літаратура і мастацтва'. З 1970 на пенсіі. Канчаткова рэабілітаваны па абедзвюх справах 26.9.1975. Пісаў таксама для дзяцей. Многія яго вершы пакладзены на музыку. Аўтар шматлікіх успамінаў пра бел. пісьменнікаў ('Вяртанне ў маладосць: Успаміны і нататкі'. Мн., 1968). Пахаваны ў в. Шчытомірычы Мінскага р-на.
  Тв.: Выбр. тв.: У 2 т. Мн., 1978; Дарога ў залатую восень: Вершы. Мн., 1983; Выбранае: Вершы. Мн., 1988.
  Літ.: Гніламёдаў У. Будні і святы дзіцячай паэзіі // Полымя. 1974, ? 7; Барадулін Р. І светлай раніцы падаў руку // ЛіМ. 1985, 18 лют.; БП, т. 6.
  
  ШЧАКАЦІХІН Мікола [Мікалай Мікалаевіч; 1(13).10.1896, Масква - 1.4.1940, Белебей Башкірѓскай АССР], мастацтвазнавец, гісторык і тэарэтык мастацтва, педагог. У 1914-18 вучыўся ў Маскоўскім ун-це. З 1922 у Мінску. У 1922-24 працаваў у БДУ, дацэнт; у 1925-28 - у Інбелкульце (стварыў пры Інбелкульце Камісію па гісторыі мастацтва), у 1929-30 - у БелАН. Адзін з заснавальнікаў бел. мастацтвазнаўства; вывучаў старажытныя фрэскі, абразы, манументальнае дойлідства XI-XVIII ст., гравюры Ф.Скарыны, творчасць мастакоў В.Вашчанкі, М.Філіповіча, В.Волкава, А.Груѓбэ, І.Ахрэмчыка, У.Кудрэвіча. Упершыню ў бел. мастацтвазнаўстве выпрацаваў навуковую канцэпцыю гісторыі бел. мастацтва, зрабіў яго перыядызацыю. У 1928 выдаў т. 1 сваёй галоўнай працы 'Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва'. Прадоўжыць гэтае выданне не здолеў, бо 18.7.1930 быў арыштаваны ДПУ БССР па справе 'Саюза вызвалення Беларусі'. Па пастанове Калегіі АДПУ СССР ад 10.4.1931 высланы ў Белебей Башкірскай АССР тэрмінам на 5 гадоў. Працаваў статыстыкам, планавіком у кааперацыі, выкладаў у сярэдніх навучальных установах. Нейкі час жыў у в. Колтаўцы (30 км ад Белебея). Працягваў займацца навуковай дзейнасцю, аб выніках якой пісаў у лістах да акадэміка У.Пічэты. Але на навуковыя пасады яму не дазволілі вярнуцца. Рэгулярна перад рэвалюцыйнымі святамі Ш. ў 'прафілактычных' мэтах арыштоўвалі. У турмах захварэў на туберкулёз, ад якога і памёр. Рэабілітаваны 30.1.1956.
  Тв.: Феликс Валлотон. М., 1918; Фрэскі Полацкага Барысаглебскага манастыра // Наш край. 1925, ? 1; Васіль Вашчанка - магілёўскі гравёр канца XVI - пачатку XVIII сталецця. Мн., 1925; Матар'ялы да гісторыі беларускага малярства XVIII ст. // Віцебшчына. Т. 1. 1925; Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. Мн., 1928; факсімільнае выд.: Мн., 1993; Новы Менск // Чырвоная Беларусь. 1930, ? 1.
  Літ.: Ліс А. Мікола Шчакаціхін. Мн., 1968; Возвращенные имена.
  
  ШЧАРБАКОЎ Васіль Карпавіч [27.2.1898, в. Дуброўка Аршанскага пав. Магілёўскай губ., цяпер Аршанскі р-н Віцебскай вобл. - 29.6.1938, Мінск, НКВД], гісторык. У 1918 скончыў Рагачоўскую настаўніцкую семінарыю. У 1918 уступіў у РКП(б). Удзельнічаў у падпольнай барацьбе супраць нямецкіх акупантаў (1918). Потым ваяваў на Усх. і Паўдн. франтах. Прадоўжыў вучобу ў Харкаўскай вышэйшай партыйнай школе, якую скончыў у 1923. Пасля на партыйнай, педагагічнай, навуковай рабоце. З 1930 загадчык секцыі навукі і асветы ЦК КП(б)Б. Акадэмік БелАН (1931), доктар гістарычных навук. У 1931-35 віцэ-прэзідэнт, у 1935-37 - неадменны сакратар БелАН. З 1931 да 1936 нам. дырэктара, у 1936-37 дырэктар Інстытута гісторыі БелАН. Адначасова ў 1931-36 прафесар Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школы Беларусі, МВПІ і БДУ. Галоўная праца Ш. - 'Нарыс гісторыі Беларусі' (паѓспеў выдаць толькі частку 1). Гэтая праца выклікала дыскусію і крытычныя заўвагі У.Пічэты. Падчас кампаніі чысткі ў жн. 1936 выключаны з шэрагаў КП(б)Б. Арыштаваны 21.6.1937. Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР у чэрв. 1938 прыгавораны да расстрэлу. Рэабілітаваны 25.7.1957.
  Тв.: Нарыс гісторыі Беларусі. Ч. 1. Мн., 1934.
  Літ.: Копысский З.Ю., Чепко В.В. Историография БССР. Эпоха феодализма. Мн., 1986; Возвращенные имена.
  
  ШЫДЛОЎСКІ Усевалад Аляксандравіч [1910, мяст. Смілавічы Ігуменскага пав. Мінскай губ., цяпер Чэрвеньскі р-н Мінскай вобл. - чэрв. 1992], журналіст, дзіцячы пісьменнік. Арыштаваны ў 1936 (?). Адбыў 10 гадоў на Калыме.
  Літ.: Маракоў Л. Вынішчэнне, або Пяць хваляў арыштаў беларускіх літаратараў // ЛіМ. 1999, 10 снеж.
  
  ШЫРМА Рыгор Раманавіч [псеўданімы: Р. Баравы; Вучыцель; крыптанімы: В.М.; В.-ч; Г.Ш.; Р.Ш.; 8(20).1.1892, в. Шакуны Пружанскага пав. Гродзенскай губ., цяпер Пружанскі р-н Брэсцкай вобл. - 23.3.1978, Мінск], харавы дырыжор, фалькларыст, грамадскі і музычны дзеяч, публіцыст, літаратуразнавец. У 1911-12 быў слухачом двухгадовых настаўніцкіх курсаў у Свянцянах. Паѓступіў у Седлецкі настаўніцкі інстытут (скончыў у 1918). У канцы 1-й сусветнай вайны мабілізаваны ў армію. У 1924 арганізаваў хор у Пружанах. З 1926 выкладчык Віленскай беларускай гімназіі. Стваральнік харавых калектываў, у тым ліку хору Беларускага саюза студэнтаў у Вільні. У 1926-37 быў сакратаром Галоўнай управы Таварыства беларускай школы. Арыштоўваўся польскімі ўладамі ў 1930 і 1933. Быў звольнены з пасады настаўніка гімназіі. З літаратуразнаўчымі артыкуламі і рэцэнзіямі пачаў выступаць у друку з 1933. У 1933 разам з Ф.Стацкевічам пачаў выдаваць час. 'Летапіс ТБШ' (пазней 'Беларускі летапіс'). Наладжваў бел. музычныя перадачы на польскім радыё, супрацоўнічаў са спеваком М.Забэйдам-Суміцкім. У сярэдзіне 1930-х г. адзін з першых дзеячаў культуры падтрымаў праграму Народнага фронту, актыўна супрацоўнічаў як публіцыст у народнафронтаўскай газ. 'Наша воля'. Выдаў для школьных і самадзейных хораў зборнікі 'Беларускія народныя песні' (1929) і 'Наша песня' (1938). У 1940 арганізаваў і ўзначаліў (да 1970) Дзяржаўную акадэмічную харавую капэлу БССР (з 1978 яго імя). Арыштаваны ў 1941, сядзеў на Лубянцы. Вызвалены па хадайніцтве Я.Коласа перад П.Панамарэнкам. Сабраў больш за 2 тыс. бел. народных песень. У 1966-78 старшыня праўлення Саюза кампазітараў БССР і сакратар праўлення Саюза кампазітараў СССР. Народны артыст СССР (1955), Герой Сацыялістычнай Працы (1977), заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1946). Пахаваны ў Мінску на Усх. могілках.
  Тв.: Песня - душа народа: Публіцыстыка; Фальклор; Музыка; Літаратура: 1929-1939; 1944-1974 гг. Мн., 1976; Песня - душа народа: З літаратурнай спадчыны. Мн., 1993.
  Літ.: Нисневич И.Г. Г.Р.Ширма: Очерк жизни и творчества. 2 изд. Л., 1971; Песня на ўсё жыццё: Успаміны пра Р.Р.Шырму. Мн., 1983; Рыгор Шырма: (Фотаальбом) / Аўтар-склад. В.Ліцвінка. Мн., 1990; БП, т. 6.
  
  ШЭМЕШ Адам [1808, Слуцкі пав. Мінскай губ. - 1864, Вільня], жывапісец-партрэтыст, мастацтвазнавец, мемуарыст. Мастацкую адукацыю атрымаў у Віленскай мастацкай школе пры Віленскім ун-це ў Я.Рустэма (1826-31). Пасля сканчэння ун-та жыў у Мінску, дзе актыўна займаўся творчай працай і грамадскай дзейнасцю. У гэтыя гады напісаў партрэты У.Сыракомлі і С.Манюшкі, стварыў гістарычныя, рэлігійныя і бытавыя кампазіцыі. Зрабіў ілюстрацыі да паэмы А.Міцкевіча 'Конрад Валенрод'. З ім кансультаваўся У.Сыракомля, калі складаў апісанне помнікаў выяўленчага мастацтва Мінска. За вальнадумства ў 1842 высланы ў цэнтральныя губерні Расіі. У ссылцы не спыняў пубѓліцыстычную і мастацкую дзейнасць, дасылаў свае артыкулы ў газеты і часопісы. Вярнуўся ў Мінск у 1846. Тут намаляваў адзін з лепшых сваіх партрэтаў - Е.Фялінскай. З 1852 жыў у Вільні. Аўтар 'Успамінаў пра Віленскую мастацкую школу', 'Успамінаў пра Дамеля' і інш., апублікаваных у 1840-я г. ў віленскім час. 'Athenaeum'. Пакінуў гістарычна дакладнае апісанне мастацкага жыцця Беларусі і Літвы 1-й паловы XIX ст.
  Тв.: Wspomnienia o Damelu // Athenaeum. T. II. 1842; Wspomnienia o Wileńskiej szkole malarskiej // Athenaeum. T. VI. 1844.
  Літ.: Дробов Л.Н. Живопись Белоруссии XIX - начала XX в. Мн., 1974; Гісторыя беларускага мастацтва. Т. 3. Мн., 1989; АЗБ.
  
 Ваша оценка:

Популярное на LitNet.com Д.Максим "Новые маги. Друид"(Киберпанк) А.Гришин "Вторая дорога. Решение офицера."(Боевое фэнтези) К.Федоров "Имперское наследство. Забытый осколок"(Боевая фантастика) Е.Решетов "Ноэлит. Скиталец по мирам."(ЛитРПГ) Д.Сугралинов "Дисгардиум 4. Священная война"(Боевое фэнтези) В.Каг "Операция "Удержать Ветер""(Боевая фантастика) М.Юрий "Небесный Трон 1"(Уся (Wuxia)) А.Ригерман "Когда звезды коснутся Земли"(Научная фантастика) Д.Мас "Королева Теней"(Боевое фэнтези) В.Василенко "Стальные псы 6: Алый феникс"(ЛитРПГ)
Связаться с программистом сайта.

Новые книги авторов СИ, вышедшие из печати:
И.Мартин "Время.Ветер.Вода" А.Кейн, И.Саган "Дотянуться до престола" Э.Бланк "Атрионка.Сердце хамелеона" Д.Гельфер "Серые будни богов.Синтетические миры"

Как попасть в этoт список
Сайт - "Художники" .. || .. Доска об'явлений "Книги"