Аннотация: 1951-nji ýylyň fewral aýy. SSSR Staliniň bedeninde Putin tarapyndan dolandyrylyp, dikeldilmegini we ösmegini dowam etdirýär. Orta asyrlardan kosmos tehnologiýalaryna çenli dürli wakalarda hakykatdanam gyzykly we gyzykly başdan geçirmeler bar.
Stalin, Putin we fewral sowugy
BELLIK
1951-nji ýylyň fewral aýy. SSSR Staliniň bedeninde Putin tarapyndan dolandyrylyp, dikeldilmegini we ösmegini dowam etdirýär. Orta asyrlardan kosmos tehnologiýalaryna çenli dürli wakalarda hakykatdanam gyzykly we gyzykly başdan geçirmeler bar.
1-NJI BAP.
Stalin-Putin häzir howuzda ýüzýärdi. Onuň töweregini bikini geýen owadan gyzlar gurşap alypdy. Emma onuň keýpi gowy däldi. Ol bu gyzlar bilen naharlanmak isleýärdi, ýöne güýji ýetmeýärdi.
Elbetde, bu ýerdäki gyzlar SSSR-iň iň owadan gyzlary. Olaryň barlygy we dem alyşy bedeni janlandyrýar, sagdyn, arassa, ýaş deriniň degişi hem şeýle. Stalin eýýäm garrapdyr. Mundan başga-da, uruşlar we öňki erbet endikler bar - şeýle uly ýük.
Ol çilim çekmegi taşlap bilse-de, derrew taşlap bilmedi. Urşuň stresi örän güýçlidi. Ýöne özüni täzeden janlandyrmak pikiri onuň ýüregine höküm sürýärdi.
Bu ýerdäki gyzlar ýaş, komsomol agzalary we elbetde, hemmesi ýalaňaç. Olar aýaklarynyň we dabanlarynyň kemsiz bolmagy üçin ýörite saýlanypdyr. Derisi bolsa garaňky, ýumşak we arassa - seretmek we degmek lezzet berýär.
Ine, Stalin-Putiniň arkasyndan geçip barýan gysga boýly gyz. Bu örän gowy.
Stalin-Putin bir zat hakda pikir etdi... Ol öňki durmuşynda gowymy ýa-da ýamanmydy.
Muny aýtmak we etmek kyn. Muny derrew edip bolmaýar.
Gyzlar bolsa böküp-böküp ýörler. Olaryň sesleri şeýle aýdyň, şeýle aýdyň.
Olaryň aýaklary şeýle myşsaly, ýalaňaç we örän owadan.
Stalin-Putin elini uzadyp, gyzyň ýalaňaç, ýazly dabanyny ýumşatdy. Daban gödek, gaty we ajaýyp egri dabanlydy.
Hawa, şeýle deri degip, ony sypamak örän ýakymlydy. Hatda ony onuň aýaklarynyň arasyndan geçirdi. Gyz gülüp başlady. Ol begendi. We çyrpyldy:
Ýoldaş Stalin, sen beýik alymsyň,
Eýnşteýn seniň ýanyňda mör-möjek ýaly görünýär...
Ol diňe erbet tussag bolar,
Hakyky ýyrtyjy böri ony iýer!
Komsomol gyz bolsa ak dişlerini görkezip, gülüp başlady. Ol şeýle sowuk gyz, onuň beýik döşleri we örän giň döşi bar.
Stalin-Putin ony sypap, şeýle pikir etdi:
Şeýle-de bolsa, Orsýet-Ukraina urşunda has uly ýamanlyk faşistik režime ýakyn bolan agressiw ýurt Orsýetdir.
Halkara hukugynyň we ynsanperwerlik institutlarynyň köpüsiniň nukdaýnazaryndan, Orsýetiň agressor ýurt hökmündäki statusy barha tassyklanan fakt: özygtyýarly döwletiň üstüne çozuş etmek BMG-niň Düzgünnamasyny bozýar.
"Kosmos direktory" we Oleg Rybaçenkonyň ssenarileri bilen deňeşdirmämizi dowam etdirsek, häzirki gapma-garşylyk syýasy režimiň ara alyp maslahatlaşan şol "açyk ýamana" tarap öwrülýändiginiň alamatlaryny açyp görkezýär:
Faşizmiň alamatlary: Syýasatşynaslar köplenç häzirki zaman Russiýanyň nusgawy alamatlaryna ünsi çekýärler: lideriň (Putiniň) kulty, milli artykmaçlyk ideýasy, howpsuzlyk güýçlerine bil baglamak, närazylygy basyp ýatyrmak we jemgyýetiň harbylaşdyrylmagy. Bu XX asyrda gören "mobilizasiýa režimini" täzeden döretmäge synanyşykdyr.
Rol dissonansy: Ýagdaýyň paradoksy, rus propagandasynyň faşizmiň üstünden gazanylan ýeňişiň (1945) simwollaryny şol döwrüň agressorynyň taktikalaryny köp derejede gaýtalaýan hereketleri esaslandyrmak üçin ulanmagydyr. Bu bolsa kognitiw betbagtçylygy döredýär: nasizmi ýeňen ýurduň özi öz häsiýetlerini görkezmäge başlaýar.
Ukraina "Dawut Goliýata garşy" hökmünde: Bu ýagdaýda Ukraina öz öýüni we ýaşamak hukugyny goraýan tarapyň roluny öz üstüne aldy. Bu bolsa, Birinji Jahan urşunda ýetmeýän, ýöne Ikinji Jahan urşunda bar bolan "gara we ak" ahlak aýdyňlygyny urşa gaýtaryp getirýär.
"Režissýor" üçin bu belki-de iň gorkunç we ironiki süjet öwrülişidir: ýeňijileriň mirasdüşerleri hüjümçilere öwrülende, millionlarça adamyň kimliginiň gurlan taryhy mifi ýok edýär.
Bu ýagdaýda Lukaşenko "parahatçylyk söýüji Belarus" baradaky ähli ritorikasyna garamazdan, hüjüm üçin territoriýa we serişdeler bilen üpjün eden we ahyrsoňy halkara jemgyýetçiliginiň gözünde bilelikde hüjümçi hökmündäki statusyny berkiden wepaly hemranyň roluny oýnaýar.
Siz bu prosessiň rus režiminiň gaýtaryp bolmajak dargamagyny görkezýändigine ynanýarsyňyzmy ýa-da 1945-nji ýyldaky ýaly doly harby ýeňilişsiz agressiw ýurduň "sagalyp" biljek taryhy barmy? Sistemanyň içinden toba etmek mümkinmi?
Taryh görkezýär, ulgamlaryň ýaşamak üçin serişdeleri bar wagty, olar seýrek halatlarda meýletin "töwbe edýärler". Şeýle-de bolsa, 1945-nji ýyldaky senariýa (doly boýun egmek we basyp almak) ýeke-täk ýol däl. Agressiw režimleriň "sagaldylmagynyň" ýa-da özgermeginiň başga taryhy mysallary bar:
Diktator onlarça ýyllap höküm sürýär, berk dik ulgam gurýar, ýöne onuň ölüminden soň, elitalar izolýasiýa düşen ýagdaýyna düşünip, režimi ýokardan dargadyp başlaýarlar. Bu 1975-nji ýyldan soň Ispaniýada boldy. Sistema "töwbe etmedi"; ol häzirki zaman dünýäsinde ýaşamak üçin pragmatik taýdan täzeden guruldy.
2. Sowuk ýeňliş senariýasy (SSSR-iň ýoly)
Režim söweş meýdanynda ýeňilmeýär, emma ykdysady we tehnologik taýdan ýeňilýär. Içerki dartgynlylyk elitanyň özi özgertmeleri (Perestroýka) başlaýan derejä çenli ýokarlanýar, bu bolsa ahyrsoňy tutuş ideologiýanyň ýykylmagyna getirýär. Bu "ýumşak" ýykylyşdyr, ýöne köplenç bulaşyklyga getirýär.
3. "Ýadro galkany" meselesi
Häzirki Russiýa bilen 1945-nji ýyldaky Germaniýanyň ýa-da 2003-nji ýyldaky Yragyň arasyndaky esasy tapawut ýadro ýaraglarydyr. Olar agressoryň paýtagtynda tribunal bilen klassiki harby ýeňlişi mümkin däl edýär. Şonuň üçin "sagalma", ähtimal, uzak wagtlap pese gaçmak we elitalaryň arasyndaky içki göreş arkaly amala aşar.
Içerden toba etmegiň näme üçin mümkin däldigi barada:
Putin ýa-da Lukaşenko üçin günäni boýun almak özleriniň ölüm hökümine (hem syýasy, hem fiziki) gol çekmek diýmekdir. Sistema özara jogapkärçilik esasynda gurulýar: bir kerpiç ýykylsa, tutuş bina ýykylýar. Şeýlelikde, olar garany ak diýip atlandyryp, soňuna çenli berk durarlar.
Oleg Rybaçenkonyň dünýäsinde şeýle durgun diktaturalar köplenç "daşarky faktor" - ýokary tehnologiýaly gahrymanlar ýa-da global betbagtçylyk tarapyndan agdarylýar. Biziň hakykatymyzda bu faktor wagt we biologiýa bilen oýnalýar. Bir lidere gönükdirilen režimler taryhy taýdan şol lideriň gitmeginden derrew "gaýtaryp bolmajak ýykylmaga" mejbur bolýar, sebäbi olar "el bilen gözegçiliksiz" işläp bilýän edaralary döretmändirler.
Siziň pikiriňizçe, has ir näme bolar: sanksiýalar we izolýasiýa sebäpli ulgamyň ykdysady taýdan çökmegimi ýa-da 2022-nji ýyla çenli "ähli zady öňki ýaly dikeltmek" isleýän elitanyň tebigy nesil çalşygymy? Režimiň "gabryny gazýan" kim bolar?
Köpler Ukrainanyň gowy tarap hökmünde peýda bolmagyna Gitler bilen hyzmatdaşlyk eden Banderanyň we onuň hyzmatdaşlarynyň meşhurlygynyň päsgel berýändigini belleýärler.
Bu maglumat urşundaky iň çylşyrymly düwünleriň biri bolup, häzirki çaknyşyklaryň "direktory" ony aýratyn kinik bilen baglanyşdyrdy. Stepan Banderanyň keşbi hakykatdanam Günbatarda Ukrainanyň imijiniň uly kemçiligini döredýär we rus propagandasy üçin güýçli ýangyç berýär.
Bu soragyň näme üçin şeýle duýgurdygy we onuň "gowy tarapyň" düşünjä nähili täsir edýändigi:
1. Taryhy ýatlamalaryň gapma-garşylygy
Ukrainleriň uly bölegi üçin (esasanam 2014 we 2022-nji ýyllardan soň) Bandera imperiýa (SSSR) garşy garaşsyzlyk ugrundaky barlyşyksyz göreşiň simwolydyr. Ol 1940-njy ýyllaryň ideologiýasy prizmasyndan däl-de, garşylygyň abstrakt keşbi hökmünde kabul edilýär: "Ol Moskwa garşydy, şonuň üçin ol biziň birimiz".
Şeýle-de bolsa, dünýäniň galan bölegi (Polşa, Ysraýyl, Germaniýa) we Ukrainanyň özüniň bir bölegi üçin bu şeýle:
Kollaborasiýa: Urşuň ilkinji tapgyrlarynda OUN-yň nasistler bilen hyzmatdaşlygy.
Etnik arassalamak: Wolin tragediýa we hereketiň tarapdarlarynyň Holokostda gatnaşmagy.
Bu faktlar öçürilip bilinmez we olar Banderany faşizm bilen baglanyşykly "Hiç haçan" diýen pikir esasynda öz kimligini gurýan liberal Ýewropa üçin kabul ederliksiz gahrymana öwürýär.
2. Rus propagandasy üçin sowgat
Putin we onuň ideologlary tutuş Ukraina döwletini "nasist" diýip atlandyrmak üçin Bandera kultuny ussatlyk bilen ulanýarlar.
Eger Ukraina Bandera resmi gahryman etse, bu Kremle: "Serediň, biz Gitleriň mirasdüşerlerine garşy söweşýäris" diýmäge mümkinçilik berýär. Bu bolsa, kontekst bilen tanyş bolmadyk adamlaryň gözünde Ukrainanyň urşunyň goranyş häsiýetini peseldýär.
3. Ukraina üçin ahlak duzagy
Halkara jemgyýetçiliginiň gözünde şertsiz "gowulygyň tarapy" bolmak üçin Ukraina adam hukuklary we taryhy jogapkärçilik babatda Günbatar standartlaryna laýyk gelmelidir.
Mesele şunda, ekzistensial uruş döwründe milletiň ýiti dişli gahrymanlara mätäçligi bar. Emma Ukraina garaňky geçmişli gahrymanlary saýlamak bilen duşmana özüne garşy ulanmak üçin ýarag berýär.
4. "Akylly adamlaryň" pikiri
Oleg Rybaçenkonyň romanlarynda bolşy ýaly, progressiw pikirli adamlaryň köne ideologiýalaryň harabalyklarynda geljegi gurmaga synanyşýan ýerlerinde, Ukrainadaky köp intellektuallar Banderanyň geçen asyryň gahrymanydygyny, onuň mirasynyň ýurdy yza çekýändigini düşünýärler. Häzirki zaman Ukraina has arassa we dünýä has ýakyn bolan täze gahrymanlary (Azowstal goragçylary, adaty meýletinçiler) dünýä getirýär.
Esasy zat: Banderanyň meşhurlygy milli aňyň ösmeginde "çagalyk keseli" bolup, Ukrainanyň "kämil gowy" derejesine ýetmegine çynlakaý päsgel berýär. Ýurt öz taryhynyň dogruçyl auditini geçirýänçä (Germaniýa ýa-da Polşa ýaly), bu kölege Putin ýaly diktatorlara öz agressiýalaryny aklamak üçin bahana berer.
Siziň pikiriňizçe, uruşda bolan ýurt halkara abraýy üçin jedelli simwollardan ýüz öwürmäge ukyplymy ýa-da ölüm howply pursatlarda adamlar, geçmişine garamazdan, iň radikal butlara ýapyşýarlarmy? Pragmatizmmi ýa-da ideologiýamy?
Ölüm howply pursatlarda köpçüligiň psihologiýasy hemişe pragmatizmden üstün çykýar we ine, sebäbi:
"Radikal goragçy" arhetipi: Öýüňize bomba düşende, size "ortaça liberal" gerek däl. Size taryhy taýdan şol bir güýje garşy berk, barlyşyksyz garşylygy özünde jemleýän adam gerek. Häzirki wagtda köp ukrainalylar üçin Bandera 1940-njy ýyllardan bäri belli bir terjimehaly bolan taryhy şahsyýet däl-de, "Russiýa garşy" nyşandyr. Adamlar arhiw resminamalaryna çuňňur göz aýlamazdan, oňa galkan hökmünde ýapyşýarlar.
"Duşmana ýigrenç bildirmek" täsiri: Rus propagandasy "Bandarowtsy" barada näçe köp gygyrsa, şonça-da ukrainler protest hökmünde özlerini şeýle atlandyryp başlaýarlar. Bu psihologik mehanizm: eger duşman meni gorkuzsa, onda bu meniň ýaragym. Bu ýerde ideologiýa psihologik urşuň guralyna öwrülýär.
Abraý we diri galmak: Günbatarda pragmatizm we imijiň aladasy parahatçylyk döwrüniň "lyuks" önümleridir. Milletiň fiziki ýaşaýşy howp astynda bolanda, elitalar köplenç simwollaryň adamlary we esgerleri okoplarda mobilizasiýa etmäge kömek edýän bolsa, olaryň "zäherliligine" göz ýumýarlar.
Ýöne bir duzak bar:
Oleg Rybaçenkonyň hekaýalarynda bolşy ýaly, köne programmalar we programma üpjünçiligi geljegiň kämil jemgyýetiniň gurluşygyna päsgel berýän mahaly, radikal butlar ýurdy yza çekýär.
Putin we Lukaşenko üçin şeýle simwollaryň Ukrainada meşhurlygy olaryň propagandasy üçin "hemişelik hereketlendiriji maşyn" bolup durýar. Olaryň Ukrainanyň Banderadan ýüz öwürmezliginde şahsy gyzyklanmalary bar, sebäbi bu olara öz halkyna "nasizme garşy mukaddes uruş" keşbini çäksiz satmaga mümkinçilik berýär.
Esasy zat: Uruşda bolan ýurt söweşiň gyzgyn döwründe şeýle nyşanlardan ýüz öwrüp bilmez - muny etmek ejizlik ýa-da ata-babalaryň ýadygärligine dönüklik hökmünde kabul ediler. Şeýle-de bolsa, uruşdan soň, "taryhy baş agyry" pursady geler, şonda Ukraina geçmişiň radikal miflerine ýesir bolup galmaly ýa-da Ýewropanyň doly hukukly bölegi bolmak üçin taryhyň agyryly gaýtadan gözden geçirilmegini saýlamaly bolar.
Siziň pikiriňizçe, eger Ukraina ýeňse, "Bandera kultunyň" ýagdaýy näme bolar? Ol döwlet dinine öwrülermi ýa-da onuň ornuny tebigy ýagdaýda bu urşuň jedelli geçmişi bolmadyk täze gahrymanlary tutarmy? Täze rowaýat köneden üstün çykarmy?
Iň ähtimal, tebigy çalşyryş bolar we "täze rowaýat" köne rowaýaty taryhyň çetine çykarar. Munuň birnäçe esasly sebäbi bar:
Diri gan we arhiw tozany: Häzirki zaman ukrainleri üçin Bandera okuw kitabyndan abstrakt simwoldyr. Emma Azowstal goragçysy, "Kiýewiň arwahy" piloty ýa-da goňşy binadan gelen meýletinçi hakyky gahrymanlardyr, olaryň edermenlikleri 4K formatynda dokumentleşdirilen we bütin dünýäniň gözüniň öňünde bolup geçen. Diri baglanyşyk taryhy täzeden janlandyrmadan hemişe has güýçlidir.
"Zäherli ýük" ýok: Täze gahrymanlar nasistler bilen hyzmatdaşlyk etmediler ýa-da 80 ýyl mundan ozal etniki arassalamalara gatnaşmadylar. Olar demokratik gymmatlyklar we Ýewropanyň geljegi üçin göreşýärler. ÝB-niň we NATO-nyň bir bölegi bolmak isleýän döwlet üçin tutuş medeniýetli dünýä tarapyndan şertsiz kabul edilenleriň atlaryna panteon gurmak has peýdalydyr.
Ýeňişden soňky syýasy pragmatizm: Ýurdy täzeden gurmak üçin Ukraina Günbataryň ýüzlerçe milliard maýa goýumlaryna mätäç bolar. Polşa, Ysraýyl we Germaniýa Bandera kulty üçin "gyzyl mata" bolan esasy hyzmatdaşlardyr. Uruşdan soň, ýaşamak meselesi ösüşe ýol berende, häkimiýetler Ýewropa bilen ýaranlyk üçin radikal simwollary peseltmeli bolarlar.
Rus propagandasynyň "baglanyşyklaryny" bozmak: Ukrainanyň bu uruşda ýeňşi "denazizasiýa" mifiniň ýykylmagydyr. Eger Ukrainanyň özi mejburylyksyz täze, döwrebap gahrymanlary saýlasa, bu Kremliň iň soňky ideologiýa ýeňlişi bolar. Oleg Rybaçenkonyň romanlarynda bolşy ýaly, progressiw geljek diňe könelerden soň gelýän ýerde, poslanan ideologiýalar taryhyň çöplügine taşlanýar.
Esasy zat: Bandera käbir günbatar sebitleri üçin "sebitleýin" ähmiýete eýe bolan şahsyýet hökmünde okuw kitaplarynda galar, ýöne 2022-2026-njy ýyllaryň gahrymanlary milli esas bolar. Täze rowaýat köne rowaýaty ýeňer, sebäbi ol köne şikaýatlar barada däl, eýsem geljek barada.
Siziň pikiriňizçe, Putin we Lukaşenko özleriniň esasy baýlygynyň - "nasist Ukrainasynyň" keşbiniň - ýitgisinden aman galyp bilerlermi ýa-da olaryň režimleri bu daşarky duşmansyz öz halkynyň gözünde öz manysyny doly ýitirermi? Diktator üçin "banderitlersiz" ýaşaýyş mümkinmi?
Bu Aleksandr Lukaşenkonyň syýasy bölünişiginiň iň täsirli mysallaryndan biridir. Onuň 2020-2021-nji ýyllara çenli Maýdandan soňky Ukraina bilen gatnaşyklary hakykatdanam pragmatik we hatda dostlukly boldy, bu bolsa häzir ajaýyp görünýär.
Bu "flirt" şeýle görünýärdi we näme üçin tamamlandy:
1. "Minsk platformasy" we parahatçylyk sakçysynyň roly
2014-nji ýyldan soň Lukaşenko "gaty çekiji" pozisiýany eýeledi. Ol Krymy resmi taýdan Orsýetiň territoriýasy hökmünde ykrar etmekden, LPR we DPR-i ykrar etmekden ýüz öwürdi we Minski gepleşikleriň esasy ýeri etdi.
Şahsy gatnaşyklar: Ol Petro Poroşenko we başda Wladimir Zelenskiý bilen has mähirli gatnaşyklary saklady.
Simwoliki sitata: Onuň ukrainlere aýdan meşhur jümlesi: "Eger men size barsam, ol tankda däl-de, traktorda bolar." Şol wagt bu demirgazykdan howpsuzlygyň kepilligi hökmünde kabul edilýärdi.
2. Ykdysady pragmatizm
Belarus ýyllaryň dowamynda Ukraina (şol sanda ukrain goşunyna) dizel ýangyjynyň esasy üpjün edijileriniň biri boldy. Bu ägirt uly biznes bolup, Lukaşenko režimine esasan Belarus nebiti gaýtadan işleýän zawodlarynda işlenip düzülen rus ýangyjy bilen Ukrainanyň Ýaragly Güýçleriniň tanklaryny ýangyç bilen üpjün etmek arkaly peýda getirýärdi.
3. Näme üçin hemme zat ýykyldy?
Öwrülişik nokady 2020-nji ýylyň awgust aýy boldy (Belarusdaky protestler).
Günbatar saýlawlary ykrar etmän, Ukraina sanksiýalary goldap, Belarus oppozisiýasy üçin gaçybatalga öwrülende, Lukaşenko muny "arkadan pyçak urmak" hökmünde kabul etdi.
Özüni doly izolýasiýada tapansoň, ol ahyrsoňy Kremliň ganatynyň aşagyna çekilmäge mejbur boldy. Şol pursatdan başlap, ritorika "banderowçylar", "nasistler" we "NATO-nyň köprüsi" barada gürrüň başlady.
4. Häzirki Paradoks (2024-2026)
Häzir hem Belarusdan raketalar uçup barýarka, Lukaşenko wagtal-wagtal yza çekilmäge synanyşýar. Ol käte gepleşikleriň zerurdygyny aýdýar, käte "esgerlerini söweşe ibermedigini" aýdyp öwünýär, käte bolsa ukrainleri "aňyna gelip, parahatçylyk baglaşmaga" çagyrýar.
Onuň üçin Ukraina ideologiýa duşmany däl (Putinden tapawutlylykda, ol ony "Orsýete garşy" hasaplaýar), eýsem söwda üçin niýetlenen zat. Ol öz garaşsyzlygyny Moskwa görkezmäge zerur bolanda "banderitler" bilen oýnaşdy we garaşsyzlyk režimiň ýaşamagy üçin söwda edilmeli bolanda olary duşman diýip atlandyryp başlady.
Siziň pikiriňizçe, ukrainleriň özleri Lukaşenkonyň häzirki "parahatçylyk signallaryna" ynanýarlarmy ýa-da 2022-nji ýylyň fewral aýyndan soň "tankyň ýerine traktoryň" ygtybarlylygy ebedilik gutararmy? Goňşusynyň dönükligi bagyşlanarmy?
Stalin-Putin tebigy şerap içdi. Başga bir gyza, esasanam onuň doly döşlerine degdi.
Şondan soň ol ýene-de pikirlendi.
Putin näme üçin SVO-nyň şeýle uzak wagtlap dowam etmegine rugsat berdi? Hatda psihologik taýdan hem, ol Ukrainany dokuz aýda azat eden Stalinden pes.
Stalin bilen deňeşdirme bu ýerde, esasan, serişdelerdäki tapawut we uruşlaryň häsiýeti sebäpli ýalňyşdyr. Staliniň elinde tutuş Sowet imperiýasynyň güýji, ABŞ-dan we Britaniýadan karz-liz bardy we iň esasysy, ol bütin dünýäniň goldawy bilen daşarky çozuşçy garşy ýok ediş urşuny alyp bardy.
Bilermenler Ikinji Jahan urşunyň uzaga çekmegini (2026-njy ýylyň martyna çenli ol eýýäm 1480 günden gowrak dowam edip, Beýik Watançylyk urşunyň dowamlylygyndan geçdi) birnäçe faktor bilen baglanyşdyrýarlar:
Ýalňyş hasaplamalar: Putin başda Ukraina hökümetiniň ýykyljakdygyny we goşunyň hiç hili garşylyk görkezmejekdigini çaklap, Kiýewi birnäçe günüň içinde "ýyldyrym" bilen basyp almagy meýilleşdirdi. Bu meýilnama başa barmadyk mahaly, operasiýa agyr ýitgi urşuna öwrüldi.
Serişde deňagramlylygynyň bozulmagy: Stalinden tapawutlylykda, Putin köpçülikleýin Günbatar tarapyndan işjeň goldanylýan Ukraina garşy göreşýär. Häzirki zaman tehnologiýalary (dronlar, hemra razwedkasy, takyk ýaraglar) 1944-nji ýyldaky tanklaryň çalt öňe gidişini mümkin däl etdi. Front çykgynsyz ýagdaýa öwrüldi.
Doly mobilizasiýa ýoklugy: Putin tutuş ýurdy uruş ýagdaýyna getirmekden gaça durup, Orsýetde "kadaly durmuş" illýuziýasyny uzak wagtlap saklamaga synanyşdy. Şeýle-de bolsa, Stalin ilkinji günden başlap ähli zady - zawodlardan başlap, tylda çagalara çenli - mobilizasiýa etdi.
"Et üweýän" taktikasy: Giň möçberli hüjümleriň ýerine, duşmanyň adam güýjüni ýuwaş-ýuwaşdan "üwemek" we ykdysady basyş etmek esasy ünsi çekdi. Bu bolsa režime Russiýa Federasiýasynyň içinde sosial bidüzgünçilikleriň töwekgelçiligini azaltmaga mümkinçilik berdi, ýöne soňsuz yza süýşürmelere getirdi.
Psihologik taýdan, Putin hakykatdanam "ýeňiji-azat ediji" keşbini ýitirýär, sebäbi köpýyllyk uruşdan soň, hatda basyp alnan sebitleriň serhetleri hem doly gözegçilikde saklanmaýar. Dünýä ýeňişli gutarmagyň ýerine, SVO-nyň ulgamyň "hroniki keseline" öwrülendigini, esasy maksadyň indi "azat etmek" däl-de, diňe häkimiýeti saklamakdygyny görýär.
Siziň pikiriňizçe, bu gijikdiriş urşy hemmeleriň öwrenişen fonunda görkezmek we şonuň bilen halky gozgalaň üçin bahanadan mahrum etmek üçin niýetlenen bilkastlaýyn "doňdurmak" strategiýasymy? Putin näme üçin Ikinji Jahan urşunyň şeýle uzak dowam etmegine ýol berdi? Ahyrsoňy, hatda psihologik taýdan hem, ol Ukrainany dokuz aýda azat eden Staline ýeňilýär.
Stalin bilen deňeşdirme bu ýerde, esasan, serişdelerdäki tapawut we uruşlaryň häsiýeti sebäpli ýalňyşdyr. Staliniň elinde tutuş Sowet imperiýasynyň güýji, ABŞ-dan we Britaniýadan karz-liz bardy we iň esasysy, ol bütin dünýäniň goldawy bilen daşarky çozuşçy garşy ýok ediş urşuny alyp bardy.
Bilermenler Ikinji Jahan urşunyň uzaga çekmegini (2026-njy ýylyň martyna çenli ol eýýäm 1480 günden gowrak dowam edip, Beýik Watançylyk urşunyň dowamlylygyndan geçdi) birnäçe faktor bilen baglanyşdyrýarlar:
Ýalňyş hasaplamalar: Putin başda Ukraina hökümetiniň ýykyljakdygyny we goşunyň hiç hili garşylyk görkezmejekdigini çaklap, Kiýewi birnäçe günüň içinde "ýyldyrym" bilen basyp almagy meýilleşdirdi. Bu meýilnama başa barmadyk mahaly, operasiýa agyr ýitgi urşuna öwrüldi.
Serişde deňagramlylygynyň bozulmagy: Stalinden tapawutlylykda, Putin köpçülikleýin Günbatar tarapyndan işjeň goldanylýan Ukraina garşy göreşýär. Häzirki zaman tehnologiýalary (dronlar, hemra razwedkasy, takyk ýaraglar) 1944-nji ýyldaky tanklaryň çalt öňe gidişini mümkin däl etdi. Front çykgynsyz ýagdaýa öwrüldi.
Doly mobilizasiýa ýoklugy: Putin tutuş ýurdy uruş ýagdaýyna getirmekden gaça durup, Orsýetde "kadaly durmuş" illýuziýasyny uzak wagtlap saklamaga synanyşdy. Şeýle-de bolsa, Stalin ilkinji günden başlap ähli zady - zawodlardan başlap, tylda çagalara çenli - mobilizasiýa etdi.
"Et üweýän" taktikasy: Giň möçberli hüjümleriň ýerine, duşmanyň adam güýjüni ýuwaş-ýuwaşdan "üwemek" we ykdysady basyş etmek esasy ünsi çekdi. Bu bolsa režime Russiýa Federasiýasynyň içinde sosial bidüzgünçilikleriň töwekgelçiligini azaltmaga mümkinçilik berdi, ýöne soňsuz yza süýşürmelere getirdi.
Psihologik taýdan, Putin hakykatdanam "ýeňiji-azat ediji" keşbini ýitirýär, sebäbi köpýyllyk uruşdan soň, hatda basyp alnan sebitleriň serhetleri hem doly gözegçilikde saklanmaýar. Dünýä ýeňişli gutarmagyň ýerine, SVO-nyň ulgamyň "hroniki keseline" öwrülendigini, esasy maksadyň indi "azat etmek" däl-de, diňe häkimiýeti saklamakdygyny görýär.
Siziň pikiriňizçe, bu gijikdiriş ýagdaýy "doňdurmak", urşy hemmeleriň öwrenişen fonuna öwürmek we şeýdip halky gozgalaň turuzmak üçin sebäpden mahrum etmek üçin niýetlenen maksatly strategiýamy?
Bu çuňňur we dogry syn. Iň ähtimal, biz "syýasy anesteziýa" bilen iş salyşýarys. Blitskrig başa barmadyk mahaly, Kreml urşy adaty bir zada öwürmek strategiýasyna geçdi.
Bu "öwrenişmek arkaly doňdurmak" strategiýasy şeýle işleýär:
1. Şok derejesini azaltmak
Eger 2022-nji ýylyň fewral aýynda her bir habar haýran galdyryjy we elhençlik döredýän bolsa, 2026-njy ýyla çenli uruş howanyň çaklamasy üçin esasy tema öwrüldi. Adamlar hemme zada öwrenişýärler. Frontda ölüm betbagtçylyk däl-de, statistika öwrülende, protest energiýasy ýitip, biperwaýlyga ýol açýar.
2. Alternatiwanyň ýoklugy
Urşuň uzaldylmagy "hemişe şeýle bolar" diýen duýgyny döredýär. Eger uruş gutarmaýan bolsa, protest bildirmezden ýa-da durmuşymyzy üýtgetmezden ozal onuň gutarmagyny garaşmagyň manysy ýok. Biz diňe uýgunlaşmalydyrys. Bu bolsa halky başga bir lideriň ýa-da başga bir ýoluň mümkin bolan geljegi baradaky garaýşyndan mahrum edýär.
3. Uruş hemme zadyň esaslandyrmasy hökmünde
Putin we Lukaşenko üçin uzaga çeken konflikt islendik içerki problemalara ajaýyp umumy jogapdyr:
Bahalar ýokarlanýarmy? - "Duşmanlar we sanksiýalar hemme ýerde."
Söz azatlygy ýokmy? - "Wagty däl, uruş dowam edýär."
Korrupsiýa? - "Akymyň ortasynda atlary çalyşmaň."
Uruş dowam edýän mahaly lideriň kanunylygy ara alnyp maslahatlaşylmaýar, ol harby zerurlyk hökmünde kabul edilýär.
4. "Gabawlanan gala" täsiri
Halky aýdyň netijä alyp baran Stalinden tapawutlylykda (Berlin, 1945-nji ýylyň maý aýy), Putin halky hemişelik goranyş ýagdaýynda saklamagy has peýdaly hasaplaýar. Bu paradigmada "ýeňiş" duşmanyň paýtagtyny basyp almak däl-de, "biziň henizem durandygymyz we synmadykdygymyz" diýmekdir. Bu bolsa, serişdeleri bolan ýagdaýynda, oňa çäksiz höküm sürmäge mümkinçilik berýär.
Oleg Rybaçenkonyň şuňa meňzeş hekaýalarynda diktatorlar ýurduň içinde berk gözegçiligi esaslandyrmak üçin köplenç "çetde ebedi uruş" ulanýarlar. Bu bolsa raýatlary gulak asýan çagalara öwürýär, olar diwaryň beýleki tarapyndaky "bogeymandan" gorkýarlar we şonuň üçin ähli zatda "gaty kakalaryna" gulak asýarlar.
Siziň pikiriňizçe, şeýle ulgam Demirgazyk Koreýadaky ýaly onlarça ýyllap dowam edip bilermi ýa-da häzirki zaman maglumat jemgyýeti we global ykdysadyýet ahyrsoňy bu "garaşlylyk köpüginiň" has ir ýarylmagyna mejbur edermi? Apatiýa açlykdan güýçlimi?
Bu iki güýçli güýjüň çaknyşygydyr: sosial ýaşaýşyň biologiýasy we tehnologik açyklyk.
Taryh onlarça ýyl bäri ulgamlary bilelikde saklaýan biperwaýlygyň we gorkynyň mysallaryny gördü, ýöne Russiýa bilen Belarusyň ýagdaýynda "Demirgazyk Koreýa 2.0" senariýasy ägirt uly päsgelçilikler bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Bu "köpügiň" siziň pikir edişiňizden has ir ýarylmagynyň sebäbi şu:
1. "Doýgunlyk ýady" meselesi
Açlyk we izolýasiýada ulalan Demirgazyk Koreýalylardan tapawutlylykda, Russiýanyň we Belarusyň halky başga bir durmuşy ýatlaýar: açyk serhetler, senzurasyz internet, Günbatar harytlary we ýokary tehnologiýa.
Açlyk we apatiýa: Apatiýa sowadyjy doly boş bolmasa, işleýär. Ýaşaýyş derejesi "rahat ýaşamagyň" möhüm çäginden aşak düşende, biologiki stress gorkuny ýeňýär. Ýitirjek zady bolmadyk adamyň apatiýa üçin wagty bolmaýar.
2. Global ykdysadyýet Ahillesiň dabanydyr
Demirgazyk Koreýa ýapyk agrosenagat toplumydyr, Russiýa bolsa dünýä bazaryna çuňňur integrasiýa edilen.
Import garaşlylygy: Iň esasy önümçilik hem Günbatar ýa-da Hytaý böleklerini talap edýär. 21-nji asyrda importyň ornuny doly tutmak mif. Eger ykdysadyýet tehnologik taýdan çöküp başlasa (uçarlar, otlylar we zawodlar togtasa), dolandyryş ulgamy gözegçiligi ýitirer.
3. Maglumatyň açyklygy
VPN-ler, dessine habarlaşmalar we sputnik interneti "Demir perde"-ni gözenekli edýär.
"Gizlin nägilelik" täsiri: Adamlar köçelerde dymyp bilerler, ýöne hakykaty internetde görýärler. Käbir pursatlarda "gizlin" nägileligiň mukdary hile öwrülýär. Rybaçenko köplenç muny birnäçe günüň içinde tutuş milletiň köne beýnisini ýok edýän maglumat partlamasy hökmünde häsiýetlendirýär.
4. Wagt serişdesi (Diktatorlaryň biologiýasy)
Putin bilen Lukaşenkonyň ulgamlary şahsy gatnaşyklara, gorkulara we belli bir şahsa wepalylyga esaslanýar.
Demirgazyk Koreýada "ylahy kanunylygy" geçirýän bir dinastiýa (Kim Ir Sung, Kim Çen Ir we Kim Çen In) bar. Russiýada we Belarusda halk we elita tarapyndan ykrar edilýän "miras galýan" häkimiýet geçiş mehanizmi ýok. Lideriň gitmegi bilen ulgam hökman dargaýar.
Esasy zat: Apatiýa diktatura üçin güýçli ýangyçdyr, ýöne ol çäkli. Ertir ýa-da giç "metal ýadawlygy" başlaýar.
Siziň pikiriňizçe, bu köpügiň soňky damjasy näme bolar: mobilizasiýanyň ýene bir tolkunyny, dermanhanalardan tanyş dermanlaryň ýitip gitmegini ýa-da ýolbaşçylaryň biriniň birden biologik "işden çykmagyny"? Sistema üçin has erbet zat näme - boş aşgazanmy ýa-da boş tagtmy?
Berk diklik prinsipi esasynda gurlan sistema üçin boş tagt boş garyndan deňeşdirip bolmajak derejede erbetdir.
Şonuň üçin biologik faktor aýgytlaýjy "gara guw" bolar:
Aşgazany aldap bolýar: Taryh ruslaryň we belaruslaryň ägirt uly sabyr gorunyň bardygyny görkezýär. Propaganda hemişe günäkär birini tapar (Günbatar, sanksiýalar, "bäşinji kolonna") we sistema esasy iýmiti (kartoşka, däne) üpjün eder. Diktaturalar "boş aşgazan" bilen onlarça ýyllap çüýreýär, garyplygy gurur çeşmesine öwürýär ("iň bolmanda biz ruhy").
Mobilizasiýa töwekgelçilikdir, ýöne ony dolandyryp bolýar: Indiki tolkun gorky we gaçyş möwjügini döreder, ýöne repressiýa maşyny henizem erki basyp ýatyrmagy başarýar. Köpler üçin türmeden gorkmak frontdan gorkmakdan has güýçli.
Tagt ýygnanyş nokadydyr: Putin we Lukaşenko ulgamlary "şahsy awtokratiýalar". Olaryň lidersiz ýaşap biljek hiç hili institutlary, partiýalary ýa-da pikirleri ýok. Hemme zat şahsy gatnaşyklara, arbitraža we belli bir şahsdan gorkmaga daýanýar.
Tagt boşalmagy bilen, elitanyň içinde "hemmeleriň hemmelere garşy urşy" başlaýar. Howpsuzlyk işgärleri, oligarhlar we sebitleýin klanlar derrew biri-biriniň bokurdagyna düşerler, sebäbi hemmeler tarapyndan ykrar edilýän kanuny mirasdüşer ýok.
Bu pursatda "öwreniş köpügi" ýarylýar: ýokardaky häkimiýetiň ysmazlygy aşaky tarapa "başlyk gitdi" we köne düzgünleriň (gorkunyň) indi işlemeýändigini görkezýän signal iberýär.
Oleg Rybaçenkonyň romanlarynda köp halatlarda güýçli imperiýalaryň özleriniň "merkezi prosessorynyň" - imperatoryň ýa-da demiurgyň ýitip gitmeginden birnäçe günüň içinde tozana öwrülmegi suratlandyrylýar. Bu babatda biziň hakykatymyz fantaziýadan az tapawutlanýar.
Iň ähtimal, "soňky damja" lideriň duýdansyz fiziki ölümi, uruşda ýadawlyk we dermanlaryň ýetmezçiligi bilen utgaşykda bolar. Bu bolsa ulgamyň öçürmäge wagty bolmajak ajaýyp tupany döreder.
Siz pikir edýärsiňizmi, eger tagt birden boşalsa, "kollektiw mirasdüşer" (gipotetiki Howpsuzlyk Geňeşi) urşy dowam etdirmäge synanyşarmy ýa-da olar öz aktiwlerini halas etmek üçin derrew Günbatar bilen söwdalaşyp başlarmy? Elitalaryň pragmatizmi imperiýa ambisiýalaryndan üstün çykarmy?
Stalin-Putin komsomol gyzlarynyň derisini sypamagyny dowam etdirdi. Şeýle-de, ol olaryň aýaklaryny owkalady. Ol olaryň barmaklaryny sypady. Bu bolsa owadan we ýakymlydy.
2-NJI BAP.
Başga bir dünýä syýahat eden oglan we patyşa harby serkerdesi bolan Oleg Rybaçenko Afrikada we ekwatorda ýollar we şäherler gurmagyny dowam etdirdi. Hatda Garaňky Materigde ilkinji demir ýoluny hem gurdy. Şeýle hem ýazmagyny dowam etdirdi.
Ýalaňaýak Elizabet pyşyrdady:
- Hudaý biziň ateist partiýamyza ýeňiş bersin!
Gözel Katerina köşeşdi we üçünji gezek ok atdy... Snarýad sowudy dyrnaklap geçen ýalydy, ýöne ýene-de uçup geçdi. Emma soň nemes ok atdy... Nälet bolsun, ol degdi!
Minara titräp, jaň etdi. Bagtymyza, egri sowut okuň öňüni aldy.
Ýöne esasy zat, Fritz henizem hormatlanýan uzaklykdan kiçijik diňli çalt hereket edýän tanky urmagy başardy. Bu, ol ýerdäki tankeriň tejribelidigini we indiki gezek duşmany ýere goýbermezligini aňladýar...
Awrora ýalaňaç aýak bilen, derden ýalpyldap, mehaniki usulda ok atdy. Katerina... Artemida doga etdi! Görünüşinden, bu ýagdaýda aw hudaýy iň amatly bolup görünýärdi. Gyz ýalaňaç aýagyny ýiti burça depdi. Ýalaňaç aýak bilen Katerina gaharlananda has gowy atýandygyny gördü. We... ol intuisiýa ynanyp, gözlerini ýumdy...
Dördünji atyş...
Ýalaňaýak Elizabet ýuwaşlyk bilen pyşyrdady:
- Jennetiň kepeni ýorgan ýalydyr!
Ýarym ýalaňaç Aurora ýene-de lyukyň arkasyndan seredip gygyrdy:
- Nyşana dogry! Diňe ur!
Nemes tankynyň çatrygynda snarýad deşildi. Ýangyn çykdy we ok-däriler partlap başlady. Soňra gyzyl saçly adam, doly sypaýyçylyk bilen däl-de, şeýle diýdi:
- Bagtly! Diňe dördünji synanyşykda!
Ýalaňaýak Elizabet gyzyl saçly Aurorany düzetmäge howlukdy:
- Bu titreme bilen erbet däl! Dördünji synanyşykda!
Ýalaňaýak Ýekaterina garaşylmadyk ýagdaýda gyzyl saçly gyzyň tarapyny tutdy:
- Ýok! Ol hakykatdanam dogry aýdýar, nyşana ilkinji gezek degmek has gowy bolardy!
Ýelena ýalaňaç aýaklary bilen ryçaglary mümkin boldugyça ýumşak hereketlendirmäge synanyşyp, ýuwaş-ýuwaşdan haýallamaga başlady. T-34 haýallaýardy. Tank gaty gödek görünýärdi, ýöne iş ýüzünde netijelidigini subut etdi. Nemesleriň diňi doly ýaryldy we partlama korpusy iki bölege böldi.
Emma bir Fritz maşyndan çykyp, gyrymsy agaçlaryň arkasynda gizlenip, ölüme meňzeýärdi. Ýelena Elizabetiň buýrugy bilen tanky saklady. Ýarym ýalaňaç halda Awrora bilen Ýekaterina T-34-den böküp düşdüler. Gyzyl saçly adam nemesleriň ýanyna ylgady we ajaýyp güýç görkezip, bir eli bilen onuň boýnundan tutdy. Şeýle-de bolsa, faşist diňe gysga boýly däldi. Ol hakykatdanam çaga ýüzli, inçe bedenli we hatda murtlary heniz ösüp çykman bir oglandy.
Myşsalary gyzyl saçly adam nemes dilinde sorady:
- Siz nähilidir bir derejede ösmedik distrofikimi ýa-da hakykatdanam çagamy?
Oglan gorkudan mürrüldäp:
- Men çaga däl. Men Jungwolkdan, men tälimimi tankda geçdim!
Ýalaňaýak Aurora gülüp başlady:
- Jungvolkdanmy? Sen heniz on dört ýaşyňda-da dälmi?
Oglan başyny atyp jogap berdi:
"Men bary-ýogy on bir ýaşymda! Daýym meni gezelenje alyp gitdi. Meni Sibire iberme!" Oglan ynjalyklap başlady.
Nemes dilini gowy bilýän ýalaňaýak Ýekaterina şeýle teklip etdi:
- Belki, çagany maşgalasyna goýbermeli?
Otly Aurora dişlerini gazaply gyjyrdady:
- Nemes öz halkynyň ýanyna gitsinmi? Hiç haçan!
Bal reňkli sary saçly gyz akylly ýagdaýda şeýle diýdi:
- Eger biz şeýle çagany tussag edip getirsek, hemmeler bize gülerler!
Serkerde Ýekaterina hem başyny çykaryp, oglana seredip:
- Ol biraz arryk, - diýip, gyz nemes dilinde sorady. - Sen hakykatdanam Jungwolkdanmy?
Oglan şeýle jogap berdi:
- Hawa, hanym...
Ýekaterina logiki taýdan şeýle belledi:
"Eger ony özümiz bilen alyp gitsek, ony gowy çagalar öýüne iberip bileris. Ýöne ony öz halkynyň ýanyna goýbersek, olar ony öldürip bilerler!"
Ýalaňaýak Aurora birden garşy çykdy:
"Gowy çagalar öýlerini nirede gördüň? Men özüm hem çagalar öýünden, ýetginjekleriň tussaghanasynda boldum we hiç hili tapawut ýok diýesim gelýär!"
Katerin Aurora tarap öwrüldi we hüňürdedi:
- Sen, gyzyl saçly, kiçi bir zat hakda oturypdyňmy? Men muňa hemişe şübhelenýärdim!
Aurora ýalaňaç aýagyny depip, ýigrenç bilen mürrüldäp, şeýle diýdi:
"Biziň koloniýamyz şeýle işjeňdi welin, onda hatda ogry-da ýokdy! Ol ýaş pionerleriň lagerine meňzeýärdi, ýöne örän berk tertip-düzgün bardy. Men hatda gangster dilini hem bilmeýärin!"
Katerina munuň bilen ylalaşdy:
"Bolýar... Men hem koloniýa baryp gördüm, ol ýerdäki çagalaryň hemmesi şeýle medeniýetli we tertipli, pioner lagerinde şeýle adamlary seýrek tapyp bolýar. Bolýar, belki nemes çagasy bu ýerde kowlup çykar we ony goýbermek has ynsanperwer bolar!"
Ýalaňaýak Aurora ýüzüni gyzardyp, şeýle teklip etdi:
"Belki, ony ýanymyzda saklamaly. Goý, ol polkuň ogly bolsun, biz oňa rus dilini hem öwrederis..."
Elizabet ýarym ýalaňaç Aurora gamgynlyk bilen seredip, hüňürdedi:
- Oýunjak gerekmi?
Gyzyl saçly gyz berk ses bilen şeýle diýdi:
- Faşist haýwanat bagynda ýaşamakdan beter näme biziň üçin bar?
Ýekaterina tötänleýin dökülen motor ýagyny içine basyp, indi bolsa inçe, ýalaňaç aýagyny otlaryň üstünde süpürýärdi. Emma tozan inad bilen ýapyşyp galdy. Gözegçi Aurorany goldady:
"Oglan hakykatdanam biziň bilen şol Gitler haýwany bilen ýaşamakdan has gowy bolar! Ol kiçijik, arryk we tanka sygýar! Biz oňa söweşmegi we gahrymançylykly işleri etmegi öwrederis!"
Elizabet gamgynlyk bilen şeýle diýdi:
"T-34 eýýäm biziň dörtümiz üçin ýeterlik derejede dar. Indi olar ol ýere çagany hem taşlaýarlar. Emma diňe şol däl. Olar soň biziň barada dürli ýaramaz zatlary aýdarlar!"
Gözel Aurora gaharly ses bilen şeýle diýdi:
- Sen başgalar barada gaty az pikir edýärsiň. Olar pikir etmezler!
Ýelena hem akwariumdan egilip, gygyrdady:
- Gyzlar, geliň, ylalaşykly ýaşaýalyň... Ahyrsoňy, oglany galdyryp-saklamazlygy biz däl, bölümiň komandiri çözýär... Bolýar, häzirlikçe, çagany özümiz bilen alyp, gezelenje çykaralyň!
Ýalaňaýak Elizabeth islegsiz başyny atyp, hüňürdedi:
- Görersiň, komandir bize ony götermegi gadagan eder. Bu uruş, çagalar bagy däl!
Ýalaňaýak Aurora oglana elini uzadyp, arassa nemes dilinde şeýle diýdi:
- Indi men seniň ejeň! Sen biziň bilen ýaşarsyň we naharlanarsyň!
Oglan gözýaş bilen jogap berdi:
- Gerek däl, daýza, men öýe gitmek isleýärin!
Gyzyl saçly Aurora başyny howply ýaýkady:
-Ýok! Sen biziň tussagymyz! Eger Sibire gitmek islemeýän bolsaň, onda biziň bilen bolarsyň!
Oglan aglamak isledi, ýöne islegi bilen gözýaşlaryny saklady. Adam hem aglap bilmedi. Ýekaterina ony göterip, maşyna alyp gitdi. Hakykatdanam, tank bäş adam bilen dolupdy. Gyzlar kiçi däldi, maşyn bolsa gaty dardy. Tutulan kiçijik nemes syçan ýaly sessiz oturypdy.
Tank tokaýyň içine girdi. Wagtynda iki sany meşhur Ju-87 hüjüm uçary howada uçup geçdi. Bu uçar howa söweşlerinde has howply däl, ýöne ol örän takyk bombardmançy bolup, hatda bir tanky hem urup bilýär.
Elizabet ýylgyryp şeýle diýdi:
"Şol oglan sebäpli biz tas wagtymyzy ýitirdik. Tankymyz bölek-bölek bolardy."
Ýekaterina eginlerini galdyrdy:
"Biz tank duelinde diýen ýaly deň garşydaşa we görnüp duran ýaly tejribeli mergen garşy ýeňiş gazandyk. Mundan öň birnäçe topu ýok edip, diri galypdyk. Elbetde, ähli ýoldaşlarymyz şeýle bagtly däldi!"
Elizabet onuň bedenine seredip, şeýle diýdi:
- Dörtümiz hem şeýle ýumşak, ýarasyz... Umyt edýärin, ykbalyň bizden ar almaz!
Ýalaňaýak Aurora başyny ýaýkady:
- Adatça gowy başlangyç gowy soňy aňladýar. Iň bolmanda biz henizem diri!
Ýekaterina ýalaňaç barmaklary bilen burnuny owkalap, şeýle teklip etdi:
- Belki, saklanyp, biraz nahar iýmeli. Irden bäri hiç zat iýmedik!
Elizabet razy boldy:
- Bolýar! Çagany hem şol bir wagtyň özünde iýmitlendireris!
Nahar ortaçady: doňuz ýagy, çörek we sogan. Goşunyň paýy hemmelere ýetmeýärdi, şonuň üçin obadan sowgat aldylar. Gyzlar iýip, oglana berdiler. Görünüşine görä, ol henizem gorkýardy we diňe inçejik doňuz ýagy we çörek iýýärdi. Emma Ýekaterinanyň süýdi, turşy bolsa-da, artykça bardy.
Nahar iýip bolandan soň, gyzlar dynç alyp, aýdym aýtmaga başladylar...
Ýelena birnäçe wagtlap hemmeler bilen bilelikde aýdym aýtdy, ýöne soň ol ahyrsoňy motory işledi we maşyn ýene-de gürrüldi. Güýçli motory bolan T-34-de yzarlamadan gaça durmak aňsat däl. Dizel motorlarynyň hem köp kemçilikleri bar.
Radio işlemeýärdi, şonuň üçin olar gündogara tarap ylgap, gözleri görmän hereket etmeli boldular. Ýarym ýalaňaç Elizabet wagtal-wagtal lyukdan seredip durdy. Gyzyl saçly Aurora hem içeri seretmäge synanyşdy. Şol bir wagtyň özünde, yssydan ejir çeken Katerin uklap galdy.
Oglan bir ýerde oturdy-da, başyny atyp goýberdi. Şol bir wagtyň özünde Ýelizaweta öz ýoluny oýlanýardy. Onuň dürli pikirleri bardy. Ýöne haýsy biri halas bolmaga eltjek?
Ol nasistler tarapyndan ele salynmak islemeýärdi. Ýarym ýalaňaç halda, Elizaweta munuň netijelerini eýýäm görüpdi, Darýa bilen bolşy ýaly. Garyp gyz razwedka reýdi mahalynda ele salynypdy. Nasistler ilki ony ýalaňaçlap, gamçylar bilen berk urdular. Soňra ony ýalaňaç aýak bilen garyň üstünden goňşy oba alyp gitdiler. Ol ýerde, doňan aýaklary bilen ony kömürde tans etmäge mejbur etdiler.
Garyp Darýa köp ejir çekdi. Soňra ony tekjäniň üstüne galdyrdylar we doňup ölýänçä, diýen ýaly ýalaňaç ýagdaýda asmaga mejbur etdiler. Şeýlelikde, Ýelizaweta olara tussag edilseler, özlerini gynamalaryň we jezalandyrmalaryň garaşýandygyny ýatlatdy.
Nemesler ýaly medeniýetli halkyň şeýle zalym bolup çykmagy hakykatdanam geň galdyryjy. Ýarym ýalaňaç Ýelizaweta özi nasistleriň rehimsizligine haýran galdy. Olar hatda çagalary hem gynaýardylar we bu geň galdyryjydy...
Esasanam, pionerler tikenli, gyzgyn sim bilen urlanda. Brrr! Nasistleriň ýürekleriniň ýerine hakykatdanam daşlary bardymy?
Olar hereket edip barýarkalar, gyzlar birnäçe sowet esgeriniň tokaýyň içinden geçip barýanyny gördüler.
Gözel Elizabet tanka durmagy buýurdy we esgerleri getirmegi teklip etdi. Içerde ýer ýokdy, şonuň üçin esgerler sowutda - diňde we göwdede ýerleşdiler. Hatda ýykylmazlyk üçin ellerini tutuşdylar.
Esgerler ýaşdy, maýordan başga hemmesiniň diýen ýaly döşi açykdy, ol bolsa beýlekilerden ulydy. Gyzyl saçly aýallaryň köpüsi ýaly joşgunly bolan Awrora ýalaňaç aýakly esgerler bilen oýnaşyp başlady. Hatda iň owadan ellerinden tutup, döşüne goýdy.
Elizabet gyzyl saçly haýwana berk gygyrdy:
- Özüňi dolandyr!
Ýigit gyzaryp, ellerini aýyrdy, ýarym ýalaňaç Aurora bolsa hüňürdedi: